Nachrichten & Themen
Mediathek & TV
Audio & Radio
Serbski rozhłósSerbski rozhłósWuhladkoWo nasWo nasSorbisches ProgrammSorbisches Programm
prawa za wobrazy: MDR/Teresa Stübner

Mjeńšina serbšćiny w interneće:Přehlad rěčnych kućikow

Na tutej stronje namakaće rěčne kućiki, kotrež smy w zašłosći wusyłali. Kućiki su po lěće wusyłanja rjadowane.

Rěčne kućiki z lěta 2024

z awdijom

Mjeńšina serbšćiny 19.06.2024 z dr. Leńku Šołćic:Rěčny kućik - překorny

Što je překorne? W němskej bibliji (jednotny přełožk) steji za to "Streitfrage". A hlej, w staršich słownikach, kaž w Pfulowym abo Kralowym namakamy substantiw překora za ‘Zwist, Streit’ a k tomu adjektiw překorny.

z awdijom

Mjeńšina serbšćiny, 12.06.2024 z dr. Janu Šołćinej:Rěčny kućik - Winica abo winićelka?

“Gmejna njeje winica” – tutu sadu čitachmy njedawno w serbskim wječorniku. Wěmy drje, zo so tež w Serbach wino plahuje, ale w teksće wučitachmy cyle hinaši kontekst...

z awdijom

Rěčny kućik 05.06.2024 z dr. Anju PohončowejRěčny kućik - Buletki, pječenki abo praženki

Rěčny kućik 29.05.2024 z dr. Leńku ŠołćicRěčny kućik - Špocěrom hić

Runje nětko w nalěću při rjanym wjedrje dźemy rady a husto špocěrom. Za spisownorěčne so wuchodźować abo wujězdźować praju we wobchadnej rěči špocěrom hić abo špocěrom jěć.

z awdijom

Rěčny kućik 22.05.2024 z dr. Sonju WölkowejRěčny kućik - trojić so

Kajka da sy so ty wutrojiła? Tak by něhdy moja wowka prajiła, hdyž by so dźiwała, kak je so něchtó zwoblěkał.

z awdijom

Rěčny kućik 15.05.2024 z dr. Janu ŠołćinejRěčny kućik - ponuchanski/pospytny dźeń

Kak prajimy serbsce prawje na poskitki kaž "Schnupperkurs" a "Schnupperangebot"?

z awdijom

Rěčny kućik 08.05.2024 z dr. Anju PohončowejRěčny kućik - žónske swójbne mjena

Wot klětušeje meje móža sej Serbowki swójbne mjeno ze serbskej kóncowku do wupokaza zapisać dać.

Rěčny kućik 02.05.2024 z dr. Leńku ŠołćicRěčny kućik - Hunčo a ćipka

Němske Huntschl je dialektalne pomjenowanje za ‘Ferkel’, hunčo je w serbskej dźěćacej rěči swinjo a wužiwa so tež za dźěći, kiž su někajku mazanu wěc zworali abo wupadaja kaž hunčo.

z awdijom

Rěčny kućik 24.04.2024 z dr. Janu ŠołćinejRěčny kućik - wotwisać a chilować

„Druhi dźeń móžemy z młodostnymi wotwisać” – tutu sadu čitach njedawno w šulerskim nastawku.

z awdijom

Rěčny kućik 10.04.2024 z dr. Leńku Šołćic:Rěčny kućik - štibit (škibit)

Druhdy su dorosćeni cyle zadwělowani, hdyž su małe dźěći přewótře, so po stwach honja a wšudźe njeporjadk zawostajeja. A snano praji potom něchtóžkuli: „Ja sym hižo cyle štibit wot wašeho wokołorajtwana.“

z awdijom

Rěčny kućik 03.04.2024 z z dr. Sonju Wölkowej:Rěčny kućik - Huzarski kruch

Wo zawjedźenju eura pisaše so njedawno w nowinach, zo bě to “šibałstwo huzarow”, dokelž wotmě so bjez ludoweho wothłosowanja. Ale što drje měješe to ze šibałymi huzarami činić?

Rěčne kućiki z lěta 2023

Serbska rěč so wuwiwa – rěčny kućik z dr. Leńku Šołćic, 13.09.2023Rěčny kućik - Neple z polećom

Klasiske kisałe neple znaju ja ze smjetanowej jušku, kisałej kórku, cyblu a wězo selu a popjerom, a snano da tón abo tamny hišće něšto druhe k tomu, za wosebity abo swójski šmak.

Serbska rěč so wuwiwa – rěčny kućik z dr. Sonju Wölkowej, 06.09.2023Rěčny kućik - busowe zawrótnišćo

Lubi připosłucharjo, wěsće wy, što je městno, hdźež móža busy wobroćeć? Hdyž to słyšach, myslach sej najprjedy, zo tam něchtó busy znak wobroća, potajkim na třěchu staja.

z awdijom

Serbska rěč so wuwiwa – rěčny kućik z dr. Janu Šołćinej, 30.08.2023Rěčny kućik - Zelowěda

Kak měło so němske zapřijeće „Kräuterkunde“ do serbšćiny přełožić? Móžemy prajić, zo je to wěda wo zelach, wo jich wužiwanju a skutkowanju, kiž so hižo lětstotki dołho přichodnym generacijam dale dawa.

z awdijom

Serbska rěč so wuwiwa – rěčny kućik z dr. Anju Pohončowej, 23.08.2023Rěčny kućik - Jězba po morju

Mamy přeco hišće dowolowy čas a někotryžkuli wotjědźe rady k morju abo do horinow. Někotři lubuja jězby po morju, němsce prajimy k tomu “Kreuzfahrt”, a serbsce?

z awdijom

Serbska rěč so wuwiwa – rěčny kućik z dr. Leńku Šołćić, 16.08.2023Rěčny kućik: zlebo(r)dźene

Zlebo(r)dźena je wosoba, kotraž je njerodnje zdrasćena abo w drastach kaž lebjerdki.

Serbska rěč so wuwiwa – dźensa z dr. Sonju Wölkowej, 09.08.2023Rěčny kućik - lochko, jednorje, intuitiwnje wužiwajomne

Tajki internetowy portal abo program, hdyž je derje zestajeny, mjenujemy němsce “nutzerfreundlich” abo “benutzerfreundlich”. Tutej słowje wšak w soblexu hišće njestejitej a tež nic w aktualnje přistupnych słownikach.

z awdijom

Serbska rěč so wuwiwa – dźensa z dr. Janu Šołćinej, 02.08.2023Rěčny kućik - Někomu palcy dźeržeć abo palcy tłóčić?

Njedawno powědaše studentka wo so bližacym terminje pruwowanja. Jako jej prajach, zo jej za pruwowanje palcy dźeržu, pytnych na reakciji tamnych přitomnych, zo wony rěčny wobrot rozumili njeběchu.

z awdijom

Serbska rěč so wuwiwa – dźensa z dr. Sonju Wölkowej, 12.07.2023Rěčny kućik - Někoho na policiji wobskožić

W rozhłosu mamy rubriku “Policija zdźěli”. Nimo wobchadnych njezbožow je tam tež rěč wo mjeńšich a wjetšich njeskutkach, z kotrymiž maja so policisća zaběrać. Zwjetša zhonja woni wo tajkich podawkach wot škodowanych.

Serbska rěč so wuwiwa – dźensa z dr. Anju Pohončowej, 28.06.2023Rěčny kućik – stapl

W serbšćinje wužiwamy němsku požčonku stapl a wotwodźenki kaž tež werb staplować. W serbskich słownikach su pak tohorunja dalše wotpowědniki za němske stapl zapisane, mjenujcy hromada, sep, skład a retomas.

z awdijom

Serbska rěč so wuwiwa – rěčny kućik z dr. Leńku Šołćic, 21.06.2023Rěčny kućik – Bože ćěło

Njedawno swjećachmy w katolskich wosadach Bože ćěło, ze swjatočnymi procesionami a holcami w družčej drasće. Pomjenowanje tutoho cyrkwinskeho swjedźenja jako Bože ćěło je přełožk z němčiny.

Serbska rěč so wuwiwa – rěčny kućik z dr. Janu Šołćinej, 14.06.2023Rěčny kućik – w biologiji

A z tuteje přičiny so wjeselimy, zo šulerki a šulerjo w biologiji a w geografiji mnoho nawuknu, zo so w ekologiji wuznaja, w ortografiji mało zmylkow woraja a snano tež w bibliji čitaja.

z awdijom

Serbska rěč so wuwiwa – rěčny kućik z dr. Anju Pohončowej, 07.06.2023Rěčny kućik – horjeńca

Horjeńca – što ha móže to być? Na druhich městnach w bibliji wužiwachu přełožowarjo wšelake wurazy: hornja komor(k)a, hornja stwa, poschod – w přełožku po Lutheru jewi so pak zwjetša łubja; ně. “Obergemach”.

z awdijom

Serbska rěč so wuwiwa – rěčny kućik dźensa z dr. Leńku Šołćic, 31.05.2023Rěčny kućik - hamende, hejgen a holwege

Hamende móžemy jutře kupać jěć, hejgen budźe holwege rjane a ćopłe wjedro! Tři rjane słowa z dialekta resp. wobchadneje rěče.

z awdijom

Serbska rěč so wuwiwa – rěčny kućik z dr. Sonju Wölkowej, 25.05.2023Rěčny kućik: puck

Wěsće wy, što je jedyn puck? Je to mały zawčk, kruće wutykany, někak 10 króć 10 cm wulki a rjenje wušiwany. W nim tčachu njeličomne jehlički, někotre šite jehły, ale předewšěm hejkojte jehlički.

z awdijom

Serbska rěč so wuwiwa – rěčny kućik z dr. Janu Šołćinej, 17.05.2023Rěčny kućik: Sadźak

Předewšěm w staršich dwurěčnych słownikach so jewjacy wuraz sadźak je žortne pomjenowanje za drobne pjenjezy. Pochad słowa zwisuje z kontekstom so sadźić resp. so sadźeć, potajkim hraće wo pjenjezy.

z awdijom

Serbska rěč so wuwiwa – rěčny kućik z dr. Anju Pohončowej, 03.05.2023Rěčny kućik: Ekologiski slěd

Tak mjenowany “ökologischer Fußabdruck” ma być indikator za naslědnosć. Jedna so wo teoretiski koncept, kiž njeje wšudźe připóznaty, dokelž wšelake faktory njewobkedźbuje. Ale kak móhli serbsce tomu prajić?

Serbska rěč so wuwiwa – rěčny kućik z dr. Janu Šołćinej, 12.04.2023Rěčny kućik: Zymnotny srědk

W słownikach namakamy wuraz „Kältetechnik“ ze serbskimaj wotpowědnikomaj zymnotna technika abo chłódźaca technika.

z awdijom

Serbska rěč so wuwiwa – rěčny kućik z dr. Anju Pohončowej, 05.04.2023Rěčny kućik: Dróha Ćišinskeho

Njedawno bě w Serbskich Nowinach foto widźeć z pućnikom, na kotrymž steješe za němske “Ćišinskistraße” serbske pomjenowanje “Ćišinskowa dróha”. Jedna so pak wo wopačnu twórbu.

Serbska rěč so wuwiwa – rěčny kućik z dr. Leńku Šołćic, 29.03.2023Rěčny kućik: Mjena krajow

Před lětami sym rozmołwy ze staršimi ludźimi nahrawała. W tutych tekstach napadnu mi wurazy abo formy, kotrež dźensa njebychmy wjace tak wužiwali.

z awdijom

Serbska rěč so wuwiwa – rěčny kućik z dr. Anju Pohončowej, 08.03.2023Rěčny kućik: Pomjenowanja dróhow

W serbšćinje eksistuja wšelake typy pomjenowanjow dróhow. Pomjenowanja ze słowom “dróha” so ertnje rady skrótša; praji so na přikład: Wón bydli na Wjesnej a wona na Zejlerjowej.

Serbska rěč so wuwiwa – rěčny kućik z dr. Leńku Šołćic, 01.03.2023Rěčny kućik: Mój a mojej

Hdyž rozmołwjamy so z někim wo dźěćatstwje, powědamy husto tež wo tym, što smy takle wosobinsce z „mojim dźědom a wowku“ dožiwili.

z awdijom

Serbska rěč so wuwiwa – rěčny kućik z dr. Sonju Wölkowej, 22.02.2023Rěčny kućik: pórčaty

Židźane banty drje kóždy znaje, ale što rěka adjektiw pórčate? Ze serbskich słownikow znaja tute słowo skerje te starše kaž Pfuhl, Kral a Rězak.

z awdijom

Serbska rěč so wuwiwa – rěčny kućik z dr. Janu Šołćinej, 15.02.2023Rěčny kućik: ritak

Móžeće sej wy, lubi słucharjo, předstajić, kotry předmjet słowje ritak abo ritawka pomjenujetej? Jedna so wo namjetaj z rěčneje praksy pěstowarskich dźěći.

z awdijom

Serbska rěč so wuwiwa – rěčny kućik z dr. Anju Pohončowej, 08.02.2023Rěčny kućik: chorhoje połwysoko wupowěsnyć

“Trauerbeflaggung” rěka, zo maja so chorhoje wupójsnyć, a to na wosebite wašnje, kiž zwuraznja zjawne žarowanje. Kak móžemy tomu najlěpje serbsce prajić? Krótki a jadriwy wotpowědnik za to nimamy.

z awdijom

Serbska rěč so wuwiwa – Rěčny kućik z dr. Lenku Šołćic, 01.02.2023Rěčny kućik: Partitiwny genitiw

Před krótkim słyšach sadu: Ja mam tež cyły brjuch połny beton. Połny čeho? Haj, po słowje połny steji substantiw w genitiwje, potajkim by dyrbjało rěkać brjuch połny betona, kaž korbik połny hribow.

z awdijom

Serbska rěč so wuwiwa – Rěčny kućik z dr. Sonju Wölkowej, 25.01.2023Rěčny kućik: Panochty a pazory

Znajeće rozdźěl mjez pazorami a panochtami? Jich němskej wotpowědnikaj stej “Krallen” a “Klauen”, tola wurazowej porikaj w serbšćinje a w němčinje sej cyle stoprocentnje njewotpowědujetej. A to wjedźe druhdy k zmylkam.

z awdijom

Serbska rěč so wuwiwa – Rěčny kućik z dr. Janu Šołćinej, 18.01.2023Rěčny kućik: Čronowc, měznik, krajaki

“Čronowc, měznik, krajaki – błyšća so kaž hwězdźički” – tole powěda Lingofino, nowa figura, z pomocu kotrejež móža sej předšulske dźěći serbšćinu wotkrywać. Wěsće Wy, što je ze słowami čronowc, měznik a krajak měnjene?

z awdijom

Serbska rěč so wuwiwa – Rěčny kućik z dr. Anju Pohončowej, 11.01.2023Rěčny kućik: (nje)skłonjowanje skrótšenkow

Skrótšenki su praktiska wěc. Njewěstosć pak knježi druhdy při skłonjowanju. W serbšćinje wužiwamy skrótšenki, kotrež bazuja na wjacesłownych pomjenowanjach. Najwjetši dźěl wužiwanych skrótšenkow je požčeny z němčiny.

Serbska rěč so wuwiwa – Rěčny kućik z dr. Lenku Šołćic, 04.01.2023Rěčny kućik - Jězofina!

Rěčne kućiki z lěta 2022

z awdijom

Serbska rěč so wuwiwa – Rěčny kućik z dr. Anju Pohončowej - 14.12.2022Rěčny kućik - zastupnistwo městow (Städtetag)

W němčinje maš druhdy wurazy, zwjetša zestajenki, kotrež njehodźa so jednorje do serbšćiny přenjesć, dokelž njekryje so zakładny woznam słowa we woběmaj rěčomaj. Na přikład słowo „Städtetag“.

z awdijom

Serbska rěč so wuwiwa – Rěčny kućik z dr. Janu Šołćinej - 30.11.2022Rěčny kućik - “Serbski labello”

Njedawno dóstachmy dalše małe běłe wabjenske utensilije – kotrymž so němsce “Lippenpflegestift” praji, a tuž nasta mjez kolegami hnydom prašenje, kak so wony bjezdwěla rjany wabjenski srědk serbsce pomjenuje.

z awdijom

Serbska rěč so wuwiwa – Rěčny kućik z dr. Anju Pohončowej - 23.11.2022Rěčny kućik - bjezkóńčnje wospjewać (Endlosschleife)

Zapřijeće “Endlosschleife” wužiwa so w prěnim rjedźe w informatice. W serbskej terminologiskej zběrce za informatiku podawa so za to wuraz bjezkónčna sekla.

Serbska rěč so wuwiwa – Rěčny kućik z dr. Anju Pohončowej, 02.11.2022Rěčny kućik - Goethe a podobne mjena

z awdijom

Serbska rěč so wuwiwa – Rěčny kućik z dr. Sonju Wölkowej, 26.10.2022Rěčny kućik - kotoł, posoł, wosoł a kozoł

z awdijom

Serbska rěč so wuwiwa – Rěčny kućik z dr. Jana Šołćina - 19.10.2022Rěčny kućik - změnka

Słowo změna njewužiwamy jenož město wuraza „přewrót” za wopisowanje podawkow časa politiskich změnow lěta 1989, ale mjez druhim tež w sporće.

Serbska rěč so wuwiwa – Rěčny kućik z dr. Anju Pohončowej - 21.09.2022Rěčny kućik - energijowa pawšala

W zašłych měsacach je němske knježerstwo wšelake instrumenty wuwiło, zo bychu so financielne wuskutki stupacych energijowych kóštow za wobydlerjow złahodnili. K tomu słuša tež druhi tak mjenowany wolóženski paket.

z awdijom

Serbska rěč so wuwiwa – Rěčny kućik z dr. Janu Šołćinej - 14.09.2022Rěčny kućik - dawk a wotedawk

Znajeće wobrot, zo je něchtó „witany kaž nowe dawki“? . Pola Jana Radyserba-Wjele zapisany dokład wo tym swědči, zo dawki a wotedawki hižo našich prjedownikow zaběrachu.

z awdijom

Serbska rěč so wuwiwa – Rěčny kućik z dr. Sonju Wölkowej - 07.09.2022Rěčny kućik - wodotrysk abo wodomjet

Energiju lutować, to dyrbi komuny nětko ze zakonjom. A to njeměni jenož wobswětlenje na drohach a pučach hasnyć. To potrjechi tež wodotryski. A wodomjety abo wodoskoki su tež tema w dźensnišim rěčnym kućiku.

z awdijom

Serbska rěč so wuwiwa – Rěčny kućik z dr. Anju Pohončowej - 31.08.2022Rěčny kućik - stejenska noha vs. krute žórło dochodow

Hdyž přełožujemy němske teksty do serbšćiny, storčimy druhdy na prašenje, kak hodźa so słowa, kiž wužiwamy w přenjesenym zmysle, do serbšćiny přełožić. Hlejće slědowacy přikład...

z awdijom

Serbska rěč so wuwiwa – Rěčny kućik z dr. Sonju Wölkowej - 17.08.2022Rěčny kućik - wódna kupjel

Hdyž maja so zežiwidła za dalše předźěłanje cyle łahodnje zwohrěwać a so při tym božedla zawarić njesmědźa, wužiwaja woni za to tak mjenowany „Wasserbad“. A kak prajimy tomu serbsce?

z awdijom

Serbska rěč so wuwiwa – Rěčny kućik z dr. Anju Pohončowej - 10.08.2022Rěčny kućik - leć abo kidać?

Kofej do šalki jenož lijemy a jón njekidamy. Zahrodu zaso krjepimy a kwětkam přiliwamy. A něchtó, kiž so porjadnje napije, bychmy prajili, tón sej jedyn srěbnje. A zwony? Zwony so lija.

Serbska rěč so wuwiwa – Rěčny kućik z dr. Janu Šołćinej - 27.07.2022Rěčny kućik - “Tebi da so munkoli!”

“Tebi da so munkoli!” – na tute žortne wuprajenje lektora hornjoserbšćiny so dźensa hišće dopomnju. Tola munkolić – što da to rěka?

z awdijom

Serbska rěč so wuwiwa – Rěčny kućik z dr. Anju Pohončowej – 20.07.2022Rěčny kućik – tankowanski rabat

W meji wjeselachu so hišće šoferojo na potuńšene tankowanje, wšak rěkaše ze stron knježerstwa, zo měli hladajo na inflaciju wěste narunanje dóstać – tak mjenowany “Tankrabatt”. Tola kak móžemy serbsce k tomu prajić?

Serbska rěč so wuwiwa – Rěčny kućik z dr. Janu Šołćinej – 29.06.2022Rěčny kućik – kopnjenčko

Słowo kopnjenčko w dotal předležacych słownikach zapisane njeje. Słowjeso kopnyć z wotpowědnikomaj „hacken“ a „treten“ drje so přećelne njezda, ale kreatiwnu nowotwórbu kopnjenčko jako přećelne pominanje přiwzamy.

Serbska rěč so wuwiwa – Rěčny kućik z dr. Janu Šołćinej – 13.07.2022Rěčny kućik – někomu něšto doprědka měć?

“Wón ma jemu něšto doprědka” – tutu sadu njedawno słyšach a přemyslowach, hač a kak móhli jeje wobsah hinak formulować...

Serbska rěč so wuwiwa – Rěčny kućik z dr. Anju Pohončowej – 07.07.2022Rěčny kućik – kružny wobchad

W zwisku z wobchadom storčimy přeco zaso na prašenje, kak móžemy wěste zjawy serbsce pomjenować, a to, hačrunjež wotpowědne serbske wurazy hižo w słownikach steja. Tak je to tež z pomjenowanjom zapřijeća “Kreisverkehr”.

Serbska rěč so wuwiwa – Rěčny kućik z dr. Janu Šołćinej - 15.06.2022Rěčny kućik - "to je chcyte"

Su formy kaž "to je chcyte" a "to je přate" korektne?

z awdijom

Serbska rěč so wuwiwa – Rěčny kućik z dr. Anju Pohončowej, dnja 08.06.2022Rěčny kućik - pomazanka

W zašłych lětach su so někotre móžnosće přidružili kak móžeš swoju pomazku pomazać. Měnjene su tak mjenowane “Brotaufstrichi”, kiž so hižo njewobmjezuja na marmeladu abo nutelu. Kak móžemy to serbsce pomjenować?

z awdijom

Serbska rěč so wuwiwa – Rěčny kućik z dr. Janu Šołćinej, dnja 25.05.2022Rěčny kućik - wróćopołožk

Słowo wróćopołožk w dotalnych słownikach zapisane njeje, tam namakamy warianty zapołožk, zapoženka abo zapołoženka z němskim přełožkom “Spareinlage”.

z awdijom

Serbska rěč so wuwiwa – Rěčny kućik z dr. Anju Pohončowej, dnja 18.05.2022Rěčny kućik - w abo na Ukrainje?

Mnohim je napadnyło, zo wužiwa so w zwisku z Ukrainu přeco husćišo prepozicija w město na Ukrainje. A někotryžkuli snano hłowu wije a stona, zo dźensniši žurnalisća hižo prawu serbšćinu njewobknježa. Tomu pak tak njeje!

z awdijom

Serbska rěč so wuwiwa – Rěčny kućik z dr. Anju Pohončowej, dnja 27.04.2022Rěčny kućik - Štó je tam był?

Dr. Anja Pohončowa wo wopačnej gramatiskej formje w zwisku ze "štó", "něchtó" a "nichtó".

z awdijom

Serbska rěč so wuwiwa – Rěčny kućik z dr. Sonju Wölkowej, dnja 20.04.2022Rěčny kućik - hipl

W rěčnym monitoringu lětnika 2020 je so loni zjewiło słowo hipl. Wone njeje hišće w soblexu, tež nic w dwuzwjazkowym němsko-hornjoserbskim słowniku 1989/91 abo w Prawopisnym słowniku.

z awdijom

Serbska rěč so wuwiwa – Rěčny kućik z dr. Anju Pohončowej, dnja 06.04.2022Rěčny kućik - Wnučkokmane

W němčinje wužiwaja so druhdy pomjenowanja z wobrazliwym charakterom, kiž direktnje emocije čitarja abo připosłucharja narěča. Jedne tajke słowo je “enkeltauglich”.

z awdijom

Serbska rěč so wuwiwa – Rěčny kućik z dr. Sonju Wölkowej, dnja 29.03.2022Rěčny kućik - Termin postajić

Dokładny termin njeje hišće kruće połoženy – tak słyšachmy raz někoho prajić wo njewěstym terminje. Słowa su drje serbske, tola woznam wuprajenja rozumimy jenož, hdyž sej je do němčiny přełožimy...

z awdijom

Serbska rěč so wuwiwa – Rěčny kućik z dr. Sonju Wölkowej, dnja 09.03.2022Rěčny kućik - Zawołana policija

Při wobchadnych njezbožach je husto trjeba, zo přijědźe policija, druhdy tež wuchowanska słužba abo wohnjowa wobora.

z awdijom

Serbska rěč so wuwiwa – Rěčny kućik z dr. Anju Pohončowej, dnja 23.02.2022Rěčny kućik - Wnučki abo wnučkojo?

W hornjoserbskej spisownej rěči wužiwaja so w nominatiwje plurala za muske wosoby wosebite kóncowki: Serb – Serbja, wědomostnik – wědomostnicy, nan – nanojo. Jedne wuwzaće je drje słowo wnučk resp. wnuk.

z awdijom

Serbska rěč so wuwiwa – Rěčny kućik z dr. Sonju Wölkowej, dnja 16.02.2022Rěčny kućik - Fake news

Kak prajimy serbsce informacijam, kotrež wěrnosći njewotpowěduja?

z awdijom

Serbska rěč so wuwiwa – Rěčny kućik z dr. Janu Šołćinej, dnja 09.02.2022Rěčny kućik - dokelž a přetož

Njedawno so mje redaktorka wopraša, hač wobsteji rozdźěl mjez słowomaj dokelž a přetož. We wučbnicach a gramatikach namakach rozdźělne interpretacije.

Serbska rěč so wuwiwa – Rěčny kućik z dr. Sonju Wölkowej, dnja 25.01.2022Rěčny kućik - zabić dwě muše na jedyn raz

Njedawno so něchtó prašeše za serbskim wotpowědnikom za němski wobrot “zwei Fliegen mit einer Klappe schlagen”, hač by so móhło rjec, zo zabiješ dwě muše z jednej placawu...

z awdijom

Serbska rěč so wuwiwa – Rěčny kućik z dr. Janu Šołćinej, dnja 19.01.2022Rěčny kućik - serbska rěč a genderowanje

Što měni dr. Jana Šołćina wo genderowanju w serbskej rěči?

Serbska rěč so wuwiwa – Rěčny kućik z dr. Anju Pohončowej, dnja 12.01.2022Rěčny kućik - wopačne dźendrowanje

W druhich rěčach, wosebje w němčinje, přiběra tendenca k dźenderowanju, to rěka k eksplicitnemu wužiwanju muskich a žónskich formow. W serbšćinje njeje dźenderowanje w samsnej měrje rozšěrjene, tak dr. Anja Pohončowa.

Serbska rěč so wuwiwa – Rěčny kućik z dr. Sonju Wölkowej, dnja 05.01.2022Rěčny kućik - poprjancy

Wo poprjancach smy w rěčnych kućikach hižo wospjet rěčeli, tola njejsmy so hišće prašeli, čehodla drje wone tak rěkaja – poprjancy,

Rěčne kućiki z lěta 2021

z awdijom

Serbska rěč so wuwiwa – Rěčny kućik z dr. Janu Šołćinej, dnja 29.12.2021Rěčny kućik - wobjed z třomi jědźemi

K hodownemu swjedźenju słuša wězo tež dobra jědź, a w tutym zwisku rěčeše njedawno něchtó wo třichodowym meniju. Přez znajomosć němčiny hnydom wěmy, zo bě młodostny měnił to, štož so jako „3-Gänge-Menü“ pomjenuje...

z awdijom

Serbska rěč so wuwiwa – Rěčny kućik z dr. Anju Pohončowej, dnja 22.12.2021Rěčny kućik - swěčki zaswěćić

Zaswěćimy swěčki abo zapalimy je?

z awdijom

Serbska rěč so wuwiwa – Rěčny kućik z dr. Sonju Wölkowej, dnja 15.12.2021Rěčny kućik - wosušk

Wosušk wšak je poprawom jenož znaty w katolskim dialekće a jeho susodnych narěčach. Mjeno pokazuje na něšto suche, štož poprawom w zwisku z wosuškom zadźiwa.

z awdijom

Serbska rěč so wuwiwa – Rěčny kućik z dr. Janu Šołćinej, dnja 08.12.2021Rěčny kućik - pokutna dań

Zlutniwosć wobhladuje so tež dźensa hišće jako pozitiwna čłowjeska kajkosć, a hižo naši prjedownicy znajachu serbske přisłowo: „Lutuj doniž maš“. W nowšim času pak je so w tutym zwisku wutworiło tež nowe pomjenowanje.

Serbska rěč so wuwiwa – Rěčny kućik z dr. Anju Pohončowej, dnja 01.12.2021Rěčny kućik - zmjechčowaki

Zmjechčowaki abo zmjechčaki, němsce “Weichmacher”, namakamy we wjele hrajkach, ale tež we wšelakich chemikalijach, kiž doma za rjedźenje wužiwamy. Serbski wotpowědnik pak njeje žana nowa wunamakanka.

z awdijom

Serbska rěč so wuwiwa – Rěčny kućik z dr. Sonju Wölkowej, dnja 24.11.2021Rěčny kućik - drobnoplanet

Pluto je astronomiske ćěleso we słónčnym systemje, znaty jako planet. Před něšto lětami pak je Pluto tutón status zhubił a zarjaduje so po definiciji Mjezynarodneje astronomiskeje unije IAU jako “Zwergplanet”.

z awdijom

Serbska rěč so wuwiwa – Rěčny kućik z dr. Janu Šołćinej, dnja 17.11.2021Rěčny kućik - styki nawjazać

W serbskim fachowym časopisu njedawno čitach, zo wobsteji dźěło šulskich socialnych dźěłaćerjow mjez druhim w plećenju syćow. Wěmy, zo ma słowo syć wjacore woznamy.

Serbska rěč so wuwiwa – Rěčny kućik z dr. Anju Pohončowej, dnja 10.11.2021Rěčny kućik - posleńca

W zašłym času smy husćišo čitali, zo so “přez posleńcu” šćěpjenska winowatosć pře koronu zawjedźe. Nochcemy pak wo šćěpjenju rěčeć, ale wo posleńcy.

Serbska rěč so wuwiwa – Rěčny kućik z dr. Sonju Wölkowej, dnja 03.11.2021Rěčny kućik - fararić

usto wšak so tu w rěčnych kućikach za tym prašamy, kak móhli někajke němske słowo do serbšćiny přełožić a často so potom pokaza, zo trjebamy za to wjac hač jedne słowo. Tola jewi so tež nawopačny poměr...

Serbska rěč so wuwiwa – Rěčny kućik z dr. Anju Pohončowej, dnja 20.10.2021Rěčny kućik - wudźenka

Njedawno wopraša so něchtó, kak prajimy serbsce za němske “Regenwurm”? Pohladamy-li do słownikow, namakamy wjacore wurazy, wě dr. Anja Pohončowa.

Serbska rěč so wuwiwa – Rěčny kućik z dr. Sonju Wölowej, dnja 13.10.2021Rěčny kućik - z nuzu a huzu

Dźe wo wotpowědnik němskeho “mit Mühe und Not” abo “mit Ach und Krach”.

Serbska rěč so wuwiwa – Rěčny kućik z dr. Janu Šołćinej, dnja 06.10.2021Rěčny kućik - zežiwidła abo zežiwadła?

Po njedawnym wusyłanju rěčneho kućika z tematiku přełožka němskeje zestajenki „Naturkostladen“ so mje něchtó wopraša, hač su tam na předań zežiwidła abo zežiwadła.

Serbska rěč so wuwiwa – Rěčny kućik z dr. Sonju Wölkowej, 29.09.2021Rěčny kućik - so nawróćacy dowolnik

Wěsće wy, što je jedyn dowolowy nawrótnik? Tute słowo słyšach w zwisku ze zaso stupacymi ličbami natyknjenjow z koronawirusom, jako kónčachu so lětsa w prěnich zwjazkowych krajach Němskeje lěćne prózdniny.

z awdijom

Serbska rěč so wuwiwa – Rěčny kućik z dr. Anju Pohončowej, 22.09.2021Rěčny kućik - pomjenowanje mandźelskeju

W serbšćinje mamy za swójbne mjena wosebite kóncowki, na kotrychž spóznajemy, hač je tuta wosoba muskeho abo žónskeho splaha. Zwěsćamy wšak w tutym zwisku w zašłych lětach někotre změny.

z awdijom

Serbska rěč so wuwiwa – Rěčny kućik z dr. Anju Pohončowej, 08.09.2021Rěčny kućik - storkowe přewětrjenje

By so mje něchtó prašał, kak móhli serbsce prajić za “Stoßlüften”, bych dyrbjała najprjedy jónu wo tym přemyslować, tak dr. Anja Pohončowa.

z awdijom

Serbska rěč so wuwiwa – Rěčny kućik z dr. Sonju Wölkowej, 01.09.2021Rěčny kućik - popadnjene zwěrjata

Přeco zaso słyšimy w padach, hdyž su zwěrjata na droze po puću informaciju, zo je wobsedźer swoje zwěrjata abo skoćata po wěstym času zapopadnył. Čehodla poprawom zapopadnył?

z awdijom

Serbska rěč so wuwiwa – Rěčny kućik z dr. Janu Šołćinej, 25.08.2021Rěčny kućik - spakosćić

z awdijom

Serbska rěč so wuwiwa – Rěčny kućik z dr. Anju Pohončowej, 18.08.2021Rěčny kućik - srěbacy roboter

W domjacnosći mamy tójšto aparatow, kiž nam dźěło wolóžuja. Proch z přestrjenca hižo njewuklepamy, ale mamy za to prochsrěbak, kiž móže samo samostatnje proch srěbać. Němsce prajimy k tomu “Saugroboter”. A serbsce?

z awdijom

Serbska rěč so wuwiwa – Rěčny kućik z dr. Sonju Wölkowej, 11.08.2021Rěčny kućik - Rozchodnik

Kak mjenujemy serbsce rostlinu "Fette Henne" abo sedum?

z awdijom

Serbska rěč so wuwiwa – Rěčny kućik z dr. Janu Šołćinej, 04.08.2021Rěčny kućik - Předawanišćo přirodnych zežiwadłow -"Naturkostladen"

Jeli so němski wuraz "Naturkostladen" do pytanskeje funkcije interneta zapoda, pokazuja so konkretne adresy pod pomjenowanjemi "Reformhaus", "Biomarkt" abo tež "Ökoladen". Ale kak prajimy tomu serbsce?

Serbska rěč so wuwiwa – Rěčny kućik z dr. Anju Pohončowej, 28.07.2021Rěčny kućik - pječenske funkcije

Štóž rady pječe, so zawěsće tež z techniku swojeje pjecy wuznaje.

Serbska rěč so wuwiwa – Rěčny kućik z dr. Sonju Wölkowej, 21.07.2021Rěčny kućik - wodarjowy dom

z awdijom

Serbska rěč so wuwiwa – Rěčny kućik z dr. Janu Šołćinej, 14.07.2021Rěčny kućik - lětanska dowolnosć / lětarska licenca

Jězbnu dowolnosć měć - to je w dźensnišim času nimale hižo samozrozumliwe. Mjeztym wot dźeń a wjace - tež młodostnych - słyšu, zo so wo dalšu licencu prócuja - mjenujcy wo dowolnosć za lětanje.

z awdijom

Serbska rěč so wuwiwa – Rěčny kućik z dr. Anju Pohončowej, 07.07.2021Rěčny kućik - dalewjedźenje telefonata

Zawěsće znajeće to. Chceće někoho telefonisce docpěć, tola wosoba njeje docpějomna. Město toho přizjewi so něchtó druhi. Němcy praja tomu "Rufumleitung" a serbsce?

z awdijom

Serbska rěč so wuwiwa – Rěčny kućik z dr. Sonju Wölkowej, 30.06.2021Rěčny kućik - katownja

Zawěsće znajeće historiski wětrnik wuchodnje B 96 blisko Chasowa. 300-lětne tykowane domske z Lišeje Hory, w kotrymž bydleše, kaž so praji, něhdy kat – němsce “Scharfrichter” – jeho dom je tuž němsce “Scharfrichterhaus”.

z awdijom

Serbska rěč so wuwiwa – Rěčny kućik z dr. Anju Pohončowej, 16.06.2021Rěčny kućik - nowa prezeska wuzwolena

W serbšćinje mamy wšelake přiwěški, z kotrymiž móžemy žónske formy wot muskich wosobowych pomjenowanjow wotwodźeć, powěda dr. Anja Pohončowa.

Serbska rěč so wuwiwa – Rěčny kućik z dr. Sonju Wölkowej, 09.06.2021Rěčny kućik - zetrěće

z awdijom

Serbska rěč so wuwiwa – Rěčny kućik z dr. Janu Šołćinej, 02.06.2021Rěčny kućik - dobropisy

Serbska rěč so wuwiwa – Rěčny kućik z dr. Anju Pohončowej, 26.05.2021Rěčny kućik - e-reader a e-book

Serbska rěč so wuwiwa – Rěčny kućik z dr. Sonju Wölkowej, 19.05.2021Rěčny kućik - Marsowa misija

z awdijom

Serbska rěč so wuwiwa – Rěčny kućik z dr. Janu Šołćinej, 12.05.2021Rěčny kućik - Tomatowa mjatka

Serbska rěč so wuwiwa – Rěčny kućik z dr. Anju Pohončowej, 05.05.2021Rěčny kućik - Na serbskich wuwróćach

Serbska rěč so wuwiwa – Rěčny kućik z dr. Sonju Wölkowej, 28.04.2021Rěčny kućik - přišłušny abo zamołwity

Kak prajimy serbsce prawje na "zuständig sein"?

Serbska rěč so wuwiwa – Rěčny kućik z dr. Janu Šołćinej, 21.04.2021Rěčny kućik - bydlenje z hladanjom

Kak prajimy serbsce najlěpje na "Betreutes Wohnen"?

Serbska rěč so wuwiwa – Rěčny kućik z dr. Anju Pohončowej, 14.04.2021Rěčny kućik - formy k pječenju

Pječeće Wy rady? Na přikład tykanc? Znajemy wšelake formy, kotrež hodźa so za to wužiwać.

z awdijom

Serbska rěč so wuwiwa – Rěčny kućik z dr. Sonju Wölkowej, 07.04.2021Rěčny kućik - hra bjez přihladowarjow

Pandemije dla je přeco hišće wjele zakazane. Na přikład sportowe zarjadowanja z přihladowarjemi. Dypkowe, pokalne a druhe hry wotměłwaja so tohodla w prózdnych stadionach. Němcy praja k tomu "Geisterspiele". A serbsce?

z awdijom

Serbska rěč so wuwiwa – Rěčny kućik z dr. Janu Šołćinej, 31.03.2021Rěčny kućik - (sej) rukawy wuhornyć

Sej rukawy wuhornyć je prajidmo, kotrež hižo z časa dźěćatstwa sem znajemy. A tutej temje wěnuje so dr. Jana Šołćina tónraz w našim rěčnym kućiku.

Serbska rěč so wuwiwa – Rěčny kućik z dr. Anju Pohončowej, 03.03.2021Rěčny kućik - ličba stupa

Němskej słowje "zunehmen" a "abnehmen", kotrejž stej tu takrjec kmótřiłoj, matej wšak w serbšćinje rozdźělne wotpowědniki. Tutej temje wěnuje so dr. Anja Pohončowa w našim dźensišim rěčnym kućiku.

Serbska rěč so wuwiwa – Rěčny kućik z dr. Janu Šołćinej, 17.02.2021Rěčny kućik - něšto zdźělić

Sće tež hižo raz dóstali sobuzdźělenku abo je wam chcył něchtó něšto sobuzdźělić? Zwěsćimy tu wliw němčiny, a tak je sobuzdźělenka nastała jako posłowny přełožk němskeho substantiwa "die Mitteilung", wě Dr. Jana Šołćina.

Serbska rěč so wuwiwa – Rěčny kućik z dr. Sonju Wölkowej, 03.02.2021Rěčny kućik - mjetawka a chošćičko

Hdyž je so sněžiło, kaž před něšto dnjemi, dyrbimy sněh sypać. Hdyž je sněh skerje próšny, a woršta sněha ćeńka, wužiwamy najlěpje chošćo. W někotrych končinach praji so tež: mjetawka. Tola je to prawje?

Serbska rěč so wuwiwa – Rěčny kućik z dr. Janu Šołćinej, 27.01.2021Rěčny kućik - myškowy kocor

Myškoweho kocora měć? Štóž je předołho doma na konopeju sydał a so dołho pohibował njeje, pytnje njezwučene napinanje na druhi dźeń, hdyž stawy bola. W němčinje praji so w tajkej situaciji "einen Muskelkater haben".

Serbska rěč so wuwiwa – Rěčny kućik z dr. Anju Pohončowej, 20.01.2021Rěčny kućik - šarować

Serbska rěč so wuwiwa – Rěčny kućik z dr. Janu Šołćinej, 06.01.2021Rěčny kućik - "Tiernahrung"

Za wuhotowanje noweho předawanišća zežiwidłow z dwurěčnymi taflemi so njedawno firma za serbskim wotpowědnikom němskeje zestajenki "Tiernahrung" naprašowaše. Dr. Jana Špołcina dósta nadawk, so wo to postarać.

Rěčne kućiki z lěta 2020

Serbska rěč so wuwiwa – Rěčny kućik z dr. Janu Šołćinej, 16.12.2020Rěčny kućik - šiška

Kak mjenujemy wosebity dźěl jablučka, to wujasni nam dr. Jana Šołćina w dźensnišim rěčnym kućiku.

Serbska rěč so wuwiwa – Rěčny kućik z dr. Anju Pohončowej, 09.12.2020Rěčny kućik - Freikorps

Tón króć zaběramy so z wurazom, kiž namakamy w stawizniskich knihach.

Serbska rěč so wuwiwa – Rěčny kućik z dr. Janu Šołćinej, 25.11.2020Rěčny kućik - Freilandhaltung - plahowanje na hołych polach

W nawěškach a wabjenskich tekstach so husto za předań wosebiteho mjasa wabi. Měnjene je mjaso zwěrjatow, kotrež so w hródźach njeplahuja, ale tež zwonka tutych. Němcy maja za to wuraz: "Freilandhaltung". A my Serbja?

Serbska rěč so wuwiwa – Rěčny kućik z dr. Sonju Wölkowej, 18.11.2020Rěčny kućik - Šćěpiwo

Kaž wupada, drje bórze k dispoziciji steji srědk, z kotrehož pomocu snano dalšemu rozpřestrěću korony zadźěwamy. Po cyłym swěće slědźa na wuwiću tajkeho srědka, kotremuž Němcy "Impstoff" praja. A serbsce?

Rěčnik kućik, dnja 04.11.2020 z dr. Janu ŠołćinejPomazkowka

Kak prajimy serbsce nalěpje na tyzku za pomazki?

Serbska rěč so wuwiwa – Rěčny kućik z dr. Sonju Wölkowej, 07.10.2020Rěčny kućik - sektowa abo seklowa čara?

Štóž pyta serbski wotpowědnik za němske słowo, tón spušća so tež na digitalne słowniki. Zo so tam tež zmylki jewja, dyrbjachu njedawno naši młodźi kolegojo a koleginy Radija Satkula dopóznać. Što bě so stało?

Serbska rěč so wuwiwa – Rěčny kućik z dr. Anju Pohončowej, 16.09.2020Rěčny kućik - prawy wokomik

Nětko w tutym wokomiku - to je za toho abo tamneho snano tón prawy "časowy dypk", so na polu serbskeje rěče dalekubłać. Štóž takle rěči, je sej zapřijeće "Zeitpunkt" prosće po słowje přełožił. Je da to rjana serbšćina?

Serbska rěč so wuwiwa – Rěčny kućik z dr. Sonju Wölkowej, 09.09.2020Rěčny kućik: Livešalta

Słowo livešalta je rěčny wobrot, kiž so serbskej rěčespytnicy dr. Sonje Wölkowej drje tak prawje njelubi. Kotre zapřijeće ma za zbožowniše, přeradźi tule.

Rěčny kućik z dr. Janu Šołćinej, 02.09.2020Serbska rěč so wuwiwa – Rěčny kućik: parkowanska dźěra?

Hač šěroke dosć abo přewuske - kak poprawom serbsce k parkowanskemu městnu prajimy? W słowniku namakamy za to serbski přełožk "luka za parkowanje". Ale lěpšu wariantu přeradźi dr. Jana Šołćina w rěčnym kućiku.

Rěčny kućik z dr. Anju Pohončowej, 26.08.2020Serbska rěč so wuwiwa – Rěčny kućik: do črjopka stupić

Štó to njeznaje? To so jenomu naraz słowčko wusuhnje, kiž njebě scyła tak měnjene a chětř sy z tym njewědomje někoho zranił. Němcy praja w tajkim padźe "ins Fettnäpfchen treten". A kak prajimy k tomu najlěpje serbsce?

Rěčny kućik z dr. Sonju Wölkowej, 19.08.2020Serbska rěč so wuwiwa – Rěčny kućik

Nic zrědka słyšimy sadu: "Je lěćo a słónco so nam směje." Je tole prawje prajene? Rěčespytnica dr. Sonja Wölkowa na tym dwěluje.

Rěčny kućik z dr. Anju Pohončowej, 05.08.2020Serbska rěč so wuwiwa – Rěčny kućik

Tema dźensnišeho rěčneho kućika wot dr. Anje Pohončoweje je zapřijeće "dosłowo", kiž steji na kóncu a nic na spočatku knihi.

Rěčny kućik z dr. Janu Šołćinej, 22.07.2020Serbska rěč so wuwiwa – Rěčny kućik

Štóž ma zahrodu, tón dyrbi husto trawu syc. Hdyž ma trawnik - wězo. Něhdy je so trawa přewažnje z kosu sykła a syno je so dźěłało. A dźensa? Kak da mjenuje so techniska pomoc při syčenju?

Rěčny kućik z dr. Anju Pohončowej, 15.07.2020Serbska rěč so wuwiwa – Rěčny kućik

Na zjawnych nuznikach je wuhladamy - pak za mydło abo papjerjane trjenja. Tež za zežiwidła so wone hodźa, na přikład za žonop abo ketchup. Z nimi hodźa so tute srědki - kaž so praji - porcioněrować.

Rěčny kućik z dr. Janu Šołćinej, 17.06.2020Serbska rěč so wuwiwa – Rěčny kućik

Přez koronu je so druha wažna tema w zašłym času trochu w pozadku zhubiła - škit klimy. W tym zwisku so husto rěči wo tym, zo měł čłowjek być - a tu tež Serbja husto wužiwaja němske słowo - „klimafreundlich". A serbsce?

Rěčny kućik, dnja 13.05.2020 z dr. Anju PohončowejSerbska rěč so wuwiwa – Rěčny kućik

Nimale smy so hižo na nje zwučili - na škitne maski. W tekstach wustupuja na přikład škitna abo hubna maska, škit za hubu a tak dale. Ale dr. Anja Pohončowa ma hišće dalši namjet.

Rěčny kućik, dnja 06.05.2020 z dr. Anju PohončowejSerbska rěč so wuwiwa – Rěčny kućik

Zo móžachmy tež w času zawrjenja cyrkwjow serbskorěčne Bože mšě přez livestream dožiwić, bě za mnohich wulkotna wěc. Při tym nadeńdźe dr. Anja Pohončowa w komentarach k tomu wuraz "Witajće wot kemšow". Wjace wo tym tule.

Rěčny kućik, dnja 29.04.2020 z dr. Sonju WölkowejSerbska rěč so wuwiwa – Rěčny kućik

Byrnjež koronowa kriza hižo chwilu traje, słyšimy přeco hišće wobej warianće za strowotnisce přikazanu izolaciju. Tak rěči so wo kwarantenje abo tež karantenje. Ale kak da to přińdźe?

Rěčny kućik, dnja 22.04.2020 z dr. Anju PohončowejSerbska rěč so wuwiwa – Rěčny kućik

Hdyž jědźe něchtó ze swojim awtom před wami, móže so stać, zo wuleći naraz přez jeho so wjerćate kolesa z puća wudrěty kamušk do wašeho awta a wam frontowu škleńcu wobškodźi. Němsce praji so k tomu Steinschlag.

Rěčny kućik, dnja 15.04.2020 z dr. Sonju WölkowejSerbska rěč so wuwiwa – Rěčny kućik

Razantnje šěri so na cyłym swěće koronawirus, a hišće razantnišo drje šěri so panika, kiž so na wšelake wasnje jewi. Zawěsće je rozumne, zo dźiwamy wosebje na hygienu a zo wzdamy so njetrjebawšich zetkanjow a jězbow.

Rěčny kućik, dnja 08.04.2020 z dr. Janu ŠołćinejSerbska rěč so wuwiwa – Rěčny kućik

Rěčny kućik, dnja 01.04.2020 z dr. Janu ŠołćinejSerbska rěč so wuwiwa – Rěčny kućik

Rěčny kućik, dnja 18.03.2020 z dr. Sonju WölkowejSerbska rěč so wuwiwa – Rěčny kućik

Wirus SARS-CoV-2, kiž mjenuje so němsce jednorišo "Coronavirus" nas tuchwilu wšědnje zaběra. Tola kak drje pomjenjowanje w serbskej rěči najlěpje wužiwamy?

Rěčny kućik, dnja 11.03.2020 z dr. Janu ŠołćinejSerbska rěč so wuwiwa – Rěčny kućik

Někotři praja, zo njedawa ničo strowšeho, hač tajki krótki připołdniši spar. 15 mjeńšinow hižo dosaha, praja lěkarjo. Ja so na swój krótki spar po wobjedźe hižo nětko wjeselu. A dr. Jana Šołćina praji.

Rěčny kućik, dnja 04.03.2020 z dr. Anju PohončowejSerbska rěč so wuwiwa – Rěčny kućik

W mnohich poradnikach wo strowym zežiwjenju doporučuja eksperća we wěstych padach wužiwanje tak mjenowanych “Nahrungsergänzungsmittel”. Tute su zwjetša w formje tabletow na předań.

Rěčny kućik, dnja 26.02.2020 z dr. Sonju WölkowejSerbska rěč so wuwiwa – Rěčny kućik

Hdyž by na přikład něchtó słowo "Wäschespinne" přełožił na "šatowy pawk", što drje by dr. Sonja Wölkowa k tomu prajiła?

Rěčny kućik z dr. Anju PohončowejSerbska rěč so wuwiwa – Rěčny kućik

Hdyž na ritku ći zyma je, to zaswěć sej sedłowe tepjenje - praji serbske přisłowo, kotrež hač dotal znał njejsym. Nóhaj, zawěsće je sej mój kolega tute sam wumyslił. Ale što drje so za tym chowa?

Rěčny kućik z dr. Janu Šołćinu, dnja 29.01.2020Serbska rěč so wuwiwa – Rěčny kućik

Hdyž na ritku ći zyma je, to zaswěć sej sedłowe tepjenje - praji serbske přisłowo, kotrež hač dotal znał njejsym. Nóhaj, zawěsće je sej mój kolega tute sam wumyslił. Ale što drje so za tym chowa?

Rěčny kućik z dr. Anju Pohončowej, dnja 08.01.2020Pohanojo a tatanje

Hdys a hdys je hišće słyšiš - słowo „pohan", kotrež je so něhdy wužiwało za njewěriweho čłowjeka. Serbska rěčespytnica dr. Anja Pohončowa na přikład před něšto dnjemi znowa tute słowo wusłyša.

Rěčne kućiki z lěta 2019

Rěčny kućik z dr. Sonju Wölkowej, dnja 11.12.2019Ćišćadło

Woblubowany material serbskeje drasty wosebje w srjedźnej Łužicy je płat z módroćišćom. Njedawno rozprawjachu w Serbskich Nowinach, zo je rjemjesło jeho zhotowjenja w našich kónčinach chutnje wohrožene.

Rěčny kućik z dr. Anju Pohončowej, dnja 04.12.2019Cymt abo skorica

Haj, lěto so woprawdźe na kónc chila. Tak smy zašłu njedźelu prěnju swěčku na adwentnym wěncu zaswěćili a wosušk nakrali, mnohe hodowne wiki su swoje wrota šěroko wotewrěli...

Rěčny kućik z dr. Janu Šołćinej , dnja 13.11.2019Sej rjane popołdnjo popřeć

Ja njewěm, kak pola was wupada, hdyž maće wólny čas - potajkim chwile za někajku cyle wosobinsku zaběru abo zabawu. Tomu abo tamnemu so snano wostudźi. Kak drje je to pola dr. Jany Šołćineje?

Rěčny kućik z dr. Anju Pohončowej, dnja 06.11.2019Dlěše stłóčenje

Nowe časy, nowe kwasy - praji serbske přislowo. Abo hinak prajene: Z nowej techniku přińdu nowe elementy posłužowanja na wiki. To potrjechi na přikład tež wužiwanje tableta abo smartfona.

Rěčny kućik z dr. Sonju Wölkowej, dnja 30.10.2019Awtowe tepjenje

Štóž rano z awtom na dźěło dyrbi a nima garažu, budźe bórze mróz z awta škrabać dyrbjeć a sydnje so do zymneho sydła. Chiba zo móže sej awto do toho zwohrěwać. Za to je trěbne, štož mjenuje so němsce „Standheizung".

Rěčny kućik z dr. Anju Pohončowej, dnja 16.10.2019Optiske mylenje

Rěčny kućik z dr. Anju Pohončowej, dnja 11.09.2019Žortne, směšne abo kak?

Běše jewišćowy program žortny abo směšny? Na tajke a podobne prašenja druhdy přińdźeš, hdyž pytaš za prawym serbskim wurazom. W tutym padźe drje móžu z toho wuchadźeć, zo bě program žortny, snano tež lóštny.

Rěčny kućik z dr. Janu Šołćinej, dnja 04.09.2019Ćěkancy

Njedawno mje serbska wučerka zazwoni. Wona dźěłaše na přełožkach wučbych materialijow a so mje wopraša, kak móhli němsku zestajenku "Sitzsack" do serbšćiny přełožić.

Rěčny kućik z dr. Anju Pohončowej, dnja 21.08.2019Subožna

Njedawno mje serbska wučerka zazwoni. Wona dźěłaše na přełožkach wučbych materialijow a so mje wopraša, kak móhli němsku zestajenku "Sitzsack" do serbšćiny přełožić.

Rěčny kućik z dr. Janu Šołćinej, dnja 14.08.2019Sitzsack

Njedawno mje serbska wučerka zazwoni. Wona dźěłaše na přełožkach wučbych materialijow a so mje wopraša, kak móhli němsku zestajenku "Sitzsack" do serbšćiny přełožić.

Rěčny kućik dr. Janu Šołćinej, dnja 24.07.2019Sej něšto naposkać

Přikład za to je werb "naposkać", wo kotrehož nałožowanju so njedawno mjez Serbami horco diskutowaše. Wosoba A bě měnjenja, zo wužiwa so "naposkać" jenož w zmysle hroženja, potajkim w zwisku ze swarami.

Rěčny kućik z dr. Sonju Wölkowej dnja 17.07.2019Skrótšenka a. D.

Njedawno dóstach naprašowanje, kajki je serbski wotpowědnik za skrótšenku a. D., potajkim „außer Dienst", dźěše, tak so mi zda wo połkownika a. D

Rěčny kućik z dr. Sonju Wölkowej dnja 26.06.2019Sokoł

Spočatki sportoweho hibanja w Serbach su wusko zwjazane z organizaciju Sokoła. „Serbski Sokoł" załoži so w lěće 1920 po přikładźe sokołskeho hibanja pola druhich słowjanskich ludow.

Rěčny kućik z dr. Anju Pohončowej dnja 19.06.2019tójšto, tójhdy, tójhdźe

W słownikach namakamy druhdy słowa, kiž so jenož zrědka wužiwaja. Myslu při tym na přikład na słowčce tójhdy a tójhdźe. Po samsnej strukturje tworjene je tójšto, ale wone so aktiwnje wužiwa, přewažnje w spisownej rěči.

Rěčny kućik z dr. Janu Šołćinej dnja 12.06.2019Zwažliwje hrać

Njedawno powědaše młodostny, zo bě hač do nocy *cockwał. Spěšnje spóznajemy, zo je to jedyn z mnohich přikładow, zo je so cuze słowo přez nałožowanje w němčinje do serbšćiny dóstało.

Rěčny kućik z dr. Sonju Wölkowej dnja 15.05.2019Mignonowa baterija

W „Płomjenju" su so njedawno wopisowali wšelake typy baterijow. Jednu z nich předstajichu pod pomjenowanjom mignoncela - wotpowědnik němskeje „Mignonzelle".

Rěčny kućik dr. Sonje Wölkoweje z wusyłanja 27.03.2019So zdrasćić

Nalěćo tu je a temperatury stupaja. Tuž móža tołste kapy, čapki, šawle a rukajcy w kamorje wostać.

Rěčny kućik dr. Jany Šołćineje z wusyłanja 20.03.2019Anlegen

Připołožić móžemy drjewo w kachlach abo listej fotografiju, čołm pak njepřipołoži. Dwurěčny Serb wězo hnydom wě, zo jedna so wo posłowny přełožk němskeho werba "anlegen". Kak pak to serbsce prawje rěka?

Rěčny kućik | dnja 06.02.2019 z dr. Sonju WölkowejMyto

Stara lubosć njezerzawi - takle bychu zawěsće mnozy z was, lubi připosłucharjo, němske přisłowo „Alte Liebe rostet nicht" do serbšćiny přełožili.

Rěčny kućik | dnja 30.01.2019 z dr. Janu ŠołćinejGleichaltrig - runostary?

Stara lubosć njezerzawi - takle bychu zawěsće mnozy z was, lubi připosłucharjo, němske přisłowo „Alte Liebe rostet nicht" do serbšćiny přełožili.

Rěčny kućik | dnja 16.01.2019 z dr. Anju PohončowejStara lubosć njezerzawi

Stara lubosć njezerzawi - takle bychu zawěsće mnozy z was, lubi připosłucharjo, němske přisłowo „Alte Liebe rostet nicht" do serbšćiny přełožili.

Rěčne kućiki z lěta 2018

Rěčny kućik | dnja 12.12.2018 z dr. Janu ŠołćinejWindhundverfahren

Chcych so njedawno za wěsty kurs přizjewić, a přećelna žona mi při telefonje praješe, zo měła so na internetowej stronje zapisać a potom so - citat němsce: „im Windhundverfahren" rozsudźi, hač směm so wobdźělić.

Rěčny kućik | dnja 21.11.2018 z dr. Janu ŠołćinejVorführeffekt

Němsce prajimy tomu, zo jedna so wo tak mjenowany „Vorführeffekt". A serbsce?

Rěčnik kućik, dnja 17.10.2018 z dr. Sonju WölkowejTušina

W Serbskich Nowinach pisaše so w poslednim času wospjet wo tym, zo Klóšterskej wodźe něhdy prajachu Tušina.

Rěčnik kućik, dnja 10.10.2018 z dr. Anju PohončowejDolěwa - Nalěwo

Njedawno twjerdźeše něchtó, zo wobsteji woznamowy rozdźěl mjez słowomaj nalěwo a dolěwa.

Rěčny kućik, dnja 29.08.2018 z dr. Sonju WölkowejWobroćeć abo wokoło wjerćeć?

Lěćo tu je, a wšudźe so w zahrodach grile žehla. Mjeztym zo je warjenje w kuchni husto žonjaca domena, wuspytaja so jako fachowcy za grilowanje zwjetša mužojo.

Rěčny kućik, dnja 18.07.2018 z dr. Sonju WölkowejRichel

Z dychom swjatoh Jana ... kćěja luboznje wšě móžne kwětki na łuce. To je čas za pisane lěćne kwěćele.

Rěčny kućik, dnja 23.05.2018 z dr. Janu ŠołćinejSchülersprecher

W dwurěčnej serbsko-němskej šuli, kotraž ma tu anonymna wostać, wisa wuwěšk z nadpismom: šulerske rěčniki - a sćěhuje lisćina z mjenami hólcow a holcow, kotřiž su so jako rěčnicy šulerstwa wuzwolili.

Rěčny kućik, dnja 09.05.2018 z dr. Janu ŠołćinejRozmołwy ze Saksami

Njedawno pytachu serbske medije za přełožkom němskeje zestajenki „Sachsengepräche".

Rěčny kućik, dnja 02.05.2018 z dr. Anju PohončowejBrěčka a brěza

Woblubowany napoj nic jenož za dźěći, ale tohorunja za dorosćenych, je sadowa brěčka.

Rěčny kućik, dnja 25.04.2018 z dr. Sonju WölkowejLayout

Pisanske programy na kompjuteru skića w tym zwisku funkcije za tak mjenowany layout, to rěka za wuhotowanje teksta.

Rěčny kućik, dnja 11.04.2018 z dr. Janu ŠołćinejMjedowy měsac

Serbja praja, zo je čas po kwasu mjedowy měsac.

Rěčny kućik, dnja 04.04.2018 z dr. Sonju WölkowejProblematiske stopy

Tutón Rěčny kućik wěnuje so ćežam z nohami.

Rěčny kućik, dnja 28.03.2018 z dr. Anju PohončowejLód škrabać

Štóž w zymje z awtom jězdźi, tutón problem derje znaje.

Rěčny kućik, dnja 21.03.2018 z dr. Janu ŠołćinejJandźel pěston abo škitny jandźel?

Čehodla přełožk z němčiny wužiwać, hdyž mamy tola rjany serbski wuraz?

Rěčny kućik, dnja 14.03.2018 z dr. Sonju WölkowejFalšni přećeljo

Tajki serbsko-němski „falšny přećel" je na přikład herc - serbski herc hudźi, němski „Herz" w kóždym z nas pukoce.

Rěčny kućik, dnja 07.03.2018 z dr. Anju PohončowejMam strach abo boju so

Mamy w serbšćiny wšelake móžnosće, strach zwuraznić.

Rěčny kućik, dnja 21.02.2018 z dr. Sonju WölkowejWčerawši sněh

"Schnee von gestern" je znaty němski wobrot za něšto, štož je zestarjene. Ale kak móžemy to serbsce rjec?

Rěčny kućik, dnja 07.02.2018 z dr. Janu Šołćinejkołkownica

Tajka z čerwjenej, fijałkojtej, módrej abo zelenej tintu pjelnjena kołkownica njesłuša wšak jenož k dźěłowym gratam wučerkow a wučerjow.

Rěčny kućik dr. Sonje Wölkoweje z wusyłanja 31.01.2018Wólberny

Kak móžemy serbsce najlěpje přełožić němske "aberwitzig"?

Rěčny kućik dr. Anje Pohončoweje z wusyłanja 17.01.2018Feststellschraube

Kak mjenujemy serbsce šrubik, kiž něšto sfiskuje - na přikład při kružidle nastajeny radius?

Rěčny kućik z dr. Janu Šołćinej z wusyłanja 10.01.2018Tachograf

Zakonskim postajenjam wotpowědujo dyrbja nakładne awta instalowane měć to, štož němsce “Fahrtenschreiber” rěka.

Rěčny kućik dr. Sonje Wöloweje z wusyłanja 03.01.2018Nimam čas abo nimam chwile

Runje su hody nimo, nowe lěto je so započało a hižo smy zaso wosrjedź wšědneho chwatka.

Rěčne kućiki z lěta 2017

Rěčny kućik, dnja 27.12.2017 z dr. Sonju WölkowejNakósna abo nachilena smužka

Njedawno je na tym městnje dr. Sonja Wölkowa rěčała wo nakósnej smužce, serbskim wotpowědniku za "Schrägstrich". Na to sta so tole:

Rěčny kućik, dnja 06.12.2017 z dr. Janu ŠołćinejNa zahrodźe

Serbšćinu wuknjacy nan so njedawno jara dźiwaše wuprajenju pěstowarki „Dźěći su na zahrodźe“. Chwilku přemyslowaše a so potom němsce wopraša „na zahrodźe?“ –„Warum denn auf dem Garten?“.

Rěčny kućik, dnja 08.11.2017 z dr. Anju PohončowejMulchować

Posledne dźěła na zahrodźe su zdokonjane - abo znajmjeńša nimale zakónčene. Mnozy pak chcedźa hišće swoje rjadki ze wšelakimi zbytkami, na přikład z hałžkow a lisća, zawodźeć - potajkim: je mulchować.

Rěčny kućik dr. Jany Šołcineje z wusyłanja 25.10.2017Nebelschlussleuchte

Nazyma tu je. Awta su wotpowědnje wuhotowane, a maja prědku a zady sylnišo swěćace lampy, kotrymž praji so „Nebelscheinwerfer" a lampam zady „Nebelschlussleuchte". A serbsce?

Rěčny kućik dr. Anje Pohončoweje z wusyłanja 18.10.2017Tłóčny knefl

Njedawno powědaše mi znata, zo wona dźěćom při hotowanju serbskeje drasty na čěpc přičini drykerk, zo njebychu čěpc zhubili. Najprjedy scyła njejsym rozumiła, što je wona tam přišiła.

Rěčny kućik dr. Sonje Wölkoweje z wusyłanja 11.10.2017Kwasny pjeršćeń

Zo je tute słowo wotwodźene wot porsta, na kotryž sej tajki pjeršćeń tyknjemy, njeje na prěni pohlad widźeć, tola štóž znaje čěšćinu spóznaje wěsće zlochka zwisk mjez słowomaj prst – porst a prsten – pjeršćeń.

Rěčny kućik dr. Jany Šołćineje z wusyłanja 06.10.2017Fake News

Pomjenowanje "Fake News" wužiwa so za wopačne a fingěrowane nowinki, kaž so wone zaměrnje w socialnych medijach rozšěrjeja.

Rěčny kućik dr. Anje Pohončoweje z wusyłanja 27.09.2017Likować a zwukowa powěsć

Wužiwarjo socialnych medijow tutón wuraz znaja, hdyž so něchtó k někajkemu přinoškej w interneće wupraja. Za zwuraznjenje měnjenja mam zwjetša dwě móžnosći: pak přihłosuju, pak wotpokazam wobsah přinoška.

Rěčny kućik dr. Sonje Wölkoweje z wusyłanja 13.09.2017Maksim Gorki

Słowo „Schnuller“ je neutralne pomjenowanje zwjetša plastoweho nastroja za změrowanje ćěšenkow abo małych dźěći a je w němskim Dudenje zapisane. Eksistuja dalše regionalne warianty, kaž mj. dr. „Nunu“.

Rěčny kućik dr. Jany Šołćineje z wusyłanja 16.08.2017comak

Słowo „Schnuller“ je neutralne pomjenowanje zwjetša plastoweho nastroja za změrowanje ćěšenkow abo małych dźěći a je w němskim Dudenje zapisane. Eksistuja dalše regionalne warianty, kaž mj. dr. „Nunu“.

Rěčny kućik dr. Anje Pohončoweje z wusyłanja 02.08.2017Temperatury stupaja

Skónčnje je lěćo, nic jenož po protyce, ale tohorunja po wonkownych temperaturach! Hižo wot junija sem temperatury mócnje stupaja.

Rěčny kućik dr. Sonje Wölkoweje z wusyłanja 26.07.2017Kónc tydźenja

Rěčny kućik dr. Jany Šołćineje z wusyłanja 19.07.2017Tortenboden

Rěčny kućik dr. Sonje Wölkoweje z wusyłanja 12.07.2017Gaffer

Rěčny kućik dr. Jany Šołćineje z wusyłanja 28.06.2017Zupfkuchen

Rěčny kućik dr. Sonje Wölkoweje z wusyłanja 21.06.2017Lichte Höhe - lichte Weite

Rěčny kućik dr. Jany Šołćineje z wusyłanja 16.06.2017Posypk a rozkulnik

Rěčny kućik dr. Anje Pohončoweje z wusyłanja 07.06.2017Sadźamy abo tykamy běrny?

Rěčny kućik dr. Sonje Wölkoweje z wusyłanja 31.05.2017Šćipka sele

Rěčny kućik dr. Anje Pohončoweje z wusyłanja 24.05.2017Knochenmark

Rěčny kućik dr. Jany Šołćineje z wusyłanja 17.05.2017Perfekt(ny) być

Rěčny kućik dr. Sonje Wölkoweje z wusyłanja 10.05.2017Steuerpflichtig

Rěčny kućik dr. Jany Šołćineje z wusyłanja 03.05.2017Rjewjeń, rjetwička a dalše ...

Hdyž maš někoho wosebje rady a jeho abo ju k sebi tłóčiš, potom praja Němcy k tomu: „Jemanden knuddeln". A kak móhli to serbsce prajić, knjeni dr. Šołćina?

Rěčny kućik dr. Anje Pohončoweje z wusyłanja 26.04.2017Tauschbörse

Sej z druhimi wěcy wuměnić, bjez pjenjez, je prastare wašnje wikowanja. Tež dźensa sej ludźo tajke składnosće organizuja, němsce rěka to "Tauschbörse".

Rěčny kućik dr. Jany Šołćineje z wusyłanja 19.04.2017Trinkfest

Za někoho, kiž tójšto alkohola znjese, maja w němčinje wuraz "trinkfest". Ale kak móžemy to serbsce rjec?

Rěčny kućik dr. Anje Pohončoweje z wusyłanja 12.04.2017Stressig

W martrownym tydźenju ma wjele ludźi ruce połne dźěła z přihotami na jutry. Ale kak to serbsce prajimy, zo je něšto "stressig"?

Rěčny kućik dr. Anje Pohončoweje z wusyłanja 29.03.2017Halbmast flaggen

Posłowne přełožki z němčiny do serbšćiny su husto žortne. Klasikar drje je "Błyskdelerybl" (Blitzableiter). Ale hodźi so "chorhoje na poł sćežora wisaja" (die Fahnen sind auf Halbmast gesetzt), knjeni dr. Pohončowa?

Rěčny kućik dr. Sonje Wölkoweje z wusyłanja 22.03.2017Wohnjowa wobora Radwor

Tutu powěsć smy hakle před někotrymi tydźenjemi w našim rozhłosu słyšeli: Radworska wohnjowa wobora njeje móhła noweho nawodu wuzwolić. Sada drje je prawa, ale rěčnje wubudźi wona pola dr. Sonje Wölkoweje kritiku.

Rěčny kućik dr. Sonje Wölkoweje z wusyłanja 15.03.2017Loipy špurować

Pytaš-li za serbskim wotpowědnikom za němske: "Eine Loipe spuren", potom namakaš w serbskim słowniku za to přełožk: loipy špurować. Dr. Sonja Wölkowa pak nima to za zbožowne.

Rěčny kućik dr. Anje Pohončoweje z wusyłanja 08.03.2017"Geduldeter Flüchtling"

W zwisku z temu ćěkancow słyšimy wšelake wurazy, kiž mamy tež do serbšćiny přełožić. Na přikład wuraz „geduldeter Flüchtling". Što so za tym chowa a kak zwuraznjamy to serbsce? To přeradźi nam dr. Anja Pohončowa.

Rěčny kućik dr. Jany Šołćineje z wusyłanja 01.03.2017Geflügelpest

Ptača gripa je tež dwurěčne kónčiny docpěła. Němsce rěka tuta chorosć oficielnje "Geflügelpest". Kak to serbsce pomjenujemy? Dr. Jana Šołćina je so z tym zaběrała.

Rěčny kućik dr. Jany Šołćineje z wusyłanja 22.02.2017Knuddeln

Hdyž maš někoho wosebje rady a jeho abo ju k sebi tłóčiš, potom praja Němcy k tomu: „Jemanden knuddeln". A kak móhli to serbsce prajić, knjeni dr. Šołćina?

Rěčny kućik dr. Sonje Wölkoweje z wusyłanja 15.02.2017Drježdźany

Njedawno bě w Drježdźanach zaso bal w Semperowej operje. Lětsa steješe pod hesłom "Dresden strahlt". Dr. Sonja Wölkowa je so zadźiwała, jako wusłyša jako přełožk tutoho hesła: "Drježdźany so błyšći". Čehodla?

Rěčny kućik dr. Anje Pohončoweje z wusyłanja 08.02.2017Bewegungsmelder

Zawěsće znajeće wy wšitcy tute elektroniske sensory, kotrež pohiby we wěstej wokolinje registruja. Němsce mjenuja so "Bewegungsmelder". Kak móžemy pak k tomu najlěpje serbsce prajić? Dr. Anja Pohončowa nam to přeradźi.

Rěčny kućik dr. Jany Šołćineje z wusyłanja 01.02.2017Přeněmčenje serbšćiny?

Wobroty z němčiny do serbšćiny přełožić njeje husto jednora wěc. Wosebje, hdyž jedna so wo słowne zestajenki, kaž Modenschau a podobne. Hrozy snano strach přeněmčenja serbšćiny? Dr. Jana Šołćina podawa swoje měnjenje.

Rěčny kućik dr. Anje Pohončoweje z wusyłanja 25.01.2017Zwerchfell

Njedawno słyšach někoho rjec: "Sym so tak smjał, zo je mi cwerchfel bolał!" Što praja rěčespytnicy k tomu?

Rěčny kućik dr. Sonje Wölkoweje z wusyłanja 18.01.2017Jasne słowa

Kak drje prajimy serbsce najlěpje, hdyž něchtó cyle jasnje a wotewrjenje swoje měnjenje abo swoje stejnišćo zwurazni? Dr. Sonja Wölkowa je njedawno spodźiwny němski wobrot za to wusłyšała "klare Kante zeigen"...

Rěčny kućik dr. Jany Šołćineje z wusyłanja 11.01.2017Jedyn a poł - połdra

Druhdy čitamy abo słyšimy, zo chce něchtó za "jedyn a poł lěta" do wójska, do wukraja abo dokalžkuli druhdźe. Kak móžemy to lěpje zwuraznić, wujasni nam dr. Jana Šołćina.

Rěčny kućik dr. Anje Pohončoweje z wusyłanja 04.01.2017Rězać abo třihać

Što wohnjowa wobora poprawom čini, hdyž chce zranjeneho šofera ze znjezboženeho awta wuswobodźić. Dyrbi znjezboženeho wutřihać abo wurězać? K tomu měni dr. Anja Pohončowa, zo je wažne, što so wobdźěłuje.

Rěčne kućiki z lěta 2016

Rěčny kućik dr. Sonje Wölkoweje z wusyłanja 28.12.2016Waschtrommel

Dźěći a młodostni to dawno hižo njeznaja: Kak so mazana drasta něhdy z ruku płokaše. Dźensa spjelnjeja nadawk płokanske mašiny. Ale kak prajimy serbsce za słowo „Waschtrommel"? Dr. Sonja Wölkowa to wě.

Rěčny kućik dr. Jany Šołćineje z wusyłanja 21.12.2016Glühbier

Móhł sej něchtó předstajić, sej město horceho wina přihotować horce piwo? Što to dokładnje je a kak to najlěpje serbsce pomjenujemy, rozkładźe nam dr. Jana Šołćina.

Rěčny kućik dr. Anje Pohončoweje z wusyłanja 14.12.2016Bow abo ejmor?

Zawěsće mysla sej mnozy, zo je bow porjadne serbske słowo, ejmor pak požčonka z němčiny. Je da tomu woprawdźe tak? Wotmołwu na to da nam dr. Anja Pohončowa.

Rěčny kućik dr. Sonje Wölkoweje z wusyłanja 07.12.2016Zerja a směrki

Lěto so na kónc chila a dny su dźeń a krótše, wopušćamy dom póćmje a nawróćamy so póćmje. Serbšćina je sej wobchowała za to wšelake wurazy: rano su to zerja a wječor směrki. Dr. Sonja Wölkowa nam pozadki rozkładuje.

Rěčny kućik dr. Jany Šołćineje z wusyłanja 30.11.2016Koło, kruh abo kružk?

Koło, kruh a kružk - to su tři słowa, kotrež we wšech móžnych woznamach wužiwamy. Što pak je rozdźěl mjez kołom, kruhom a kružkom? Dr. Jana Šołćina nam to rozkładźe.

Rěčny kućik dr. Anje Pohončoweje z wusyłanja 23.11.2016W "štawje" stać

Štó z nas drje njeje lětsa znajmjeńša jónu na awtodróze stać dyrbjał, dokelž bě haćenje. Ja mějach "štaw", někotři praja. Ale serbsce to wězo njeje. Dr. Anja Pohončowa podawa alternatiwy.

Rěčny kućik dr. Sonje Wölkoweje z wusyłanja 16.11.2016Namrěć - zdźědźić - herbować - wotkazać - zawostajić

Njedawno steješe w Serbskich nowinach tole: Něchtó chce statok z ležownosću předać abo někomu zdźědźić. To pak je wopak. Čehodla? A kak ma to prawje rěkać, to zhoniće wot Dr. Sonje Wölkoweje.

Rěčny kućik dr. Jany Šołćineje z wusyłanja 09.11.2016Ganzor – husor – huso – husyca?

Šulerka so dr. Jany Šołćineje njedawno wopraša, hač je wobsahowy rozdźěl mjez słowomaj “husor” a “ganzor”. Tu zhoniće wotmołwu...

Rěčny kućik dr. Anje Pohončoweje z wusyłanja 02.11.2016Trjepjena abo schody?

Što je poprawom rozdźěl mjez trjepjenami a schodami? Dr. Anja Pohončowa rozkładźe.

Rěčny kućik dr. Sonje Wölkoweje z wusyłanja 26.10.2016Ćěkancy na ćěkańcy

Přeco zaso je w medijach a wšědnych rozmołwach rěč wo ćěkańcach. Tola to njewotpowěduje słowotwórbnym zasadam hornjoserbšćiny, praji dr. Sonja Wölkowa. Kak ma to prawje rěkać, zhoniće tule.

Rěčny kućik dr. Sonje Wölkoweje z wusyłanja 19.10.2016Sony a dźeća

Sonić abo so dźeć. Hdy so kotre zapřijeće wužiwa, to zhoniće tu wot dr. Sonje Wölkoweje.

Rěčny kućik dr. Anje Pohončoweje z wusyłanja 12.10.2016Fajma

Njeje ničo nowe, zo wužiwamy w serbšćinje tójšto němskich požčonkow. Husto dosć bě přewzaće słowa zwjazane z přewzaćom wěcy sameje. Kak bě to pola słowa "fajma"?

Rěčny kućik dr. Jany Šołćineje z wusyłanja 05.10.2016Sebjezakitowanje

Aktualnych podawkow dla přiběra potrjeba ludźi, swoju strowotu a žiwjenje škitać. Ze srědkomaj "Reizgas" abo "Pfefferspray" móžeš so sam zakitować. Ale mamy tež serbski wuraz za njeju?

Rěčny kućik dr. Jany Šołćineje z wusyłanja 28.09.2016Něšto pod tepich zmjesć

Njedawno skedźbni mje přełožowarka na tekst serbskim staršim, w kotrymž steješe, zo njeměli so problemy dźěći a młodostnych pod tepich zmjesć. Bjezdwěla! Ale wobrot je čisty němski přełožk. Kak móžemy sej hinak pomhać?

Rěčny kućik dr. Anje Pohončoweje z wusyłanja 21.09.2016Ličba stupa

Přeco zaso zahnězdźa so w rěči misnjenja. Druhdy słyšiš wobrot, zo je wona tři kila přiwzała. Abo wona je tři kila wotewzała - štož je za žonu wězo wjetše wjeselo. Kak pak móžemy so w tutych padach rjeńšo zwuraznić?

Rěčny kućik dr. Sonje Wölkoweje z wusyłanja 14.09.2016Syda pomazku

Snano sedźiće runje za blidom a snědaće. Tuž móžu so prašeć, što pola was dobreho k snědani syda. Njedawno je so mje něchtó woprašał, kak da ma to prawje rěkać: syda pomazku abo syda pomazka?

Rěčny kućik dr. Jany Šołćineje z wusyłanja 07.09.2016Radler a Spezi

Njedawno so mje znaty wopraša, hač Serbja mjena napojow, kaž stej to na př. „Radler" abo „Spezi", do serbšćiny přełožuja abo nic.

Rěčny kućik dr. Anje Pohončoweje z wusyłanja 31.08.2016Towaršnosć sebičnikow

Němčina znaje wobrot „seine Ellbogen gebrauchen". W serbšćinje so wobrot w mjenowanym zmysle „swoje łochće zasadźeć" skerje njewužiwa. Kak móžemy sej tuž w serbšćinje pomhać?

Rěčny kućik dr. Sonje Wölkoweje z wusyłanja 24.08.2016Pimpl

Tónraz jedna so w našim kućiku wo pimpl a mjeńši pimplk. Je to pomjenowanje za cyle małe mnóstwo něčeho, na přikład pimplk jědźe, kiž zwostanje na talerju a móhł so tola hišće zjěsć - tajki pimpl tola wyše njewostajimy.

Rěčny kućik dr. Jany Šołćineje z wusyłanja 17.08.2016Hock-Streck-Sprung

Štóž často abo prawidłownje sportuje, tón zawěsće hnydom wě, što stej ležny zepěr abo zhibowanje kolena. Ale štó znaje serbski wotpowědnik němskeho "Hock-Streck-Sprung"?

Rěčny kućik dr. Anje Pohončoweje z wusyłanja 10.08.2016Hochseilgarten

Při Budyskim spjatym jězorje nastawa tuchwilu tajki "Kletterpark". Tam wisaja powjazy, po kotrychž móžeš w někotrych metrach wysokosće balansować a wšelake zadźěwki přewinyć. Ale kak mjenujemy to serbsce?

Rěčny kućik dr. Sonje Wölkoweje z wusyłanja 03.08.2016Fiderki

Małym dźěćom poskićamy pomazki a druhu jědź najprjedy raz rozkrane na małe fiderki. Tola zwotkel bjerje so w serbšćinje tajke słowo? Wšako je w dźensnišej spisownej němčinje tajke słowo njeznate.

Rěčny kućik dr. Jany Šołćineje z wusyłanja 27.07.2016Sobuzdźělenka - něšto sobuzdźělić

Sće tež hižo raz dóstali sobuzdźělenku abo je wam chcył něchtó něšto sobuzdźělić? Tu zwěsćimy wliw němčiny. Formje njejstej wopačnej, ale su lěpše hornjoserbske wotpowědniki. Dr. Jana Šołćina je nam přeradźi.

Rěčny kućik dr. Anje Pohončoweje z wusyłanja 20.07.2016Drohne

Dźeń a husćišo wuhladaš w powětře nastroje, kotrež mjenuja so němsce "Drohne". Mamy pak tež krasne serbske słowo za to. Kotre? To přeradźi nam dr. Anja Pohončowa.

Rěčny kućik dr. Sonje Wölkoweje z wusyłanja 13.07.2016Jedyn staršiski dźěl

Druhdy słyšimy, zo něchtó praji: "Jedyn staršiski dźěl". To wšak prawje serbsce njeklinči. Kak bychmy w maćeršćinje najlěpje k tomu prajili?

Rěčny kućik dr. Jany Šołćineje z wusyłanja 06.07.2016Něšto delełamać

Jako sćěh němsko-serbskeje dwurěčnosće dóstawaja so husto tež modowe słowa do serbšćiny. Nowša tajka "moderna" twórba je w hornjoserbšćinje werb "delełamać".

Rěčny kućik dr. Anje Pohončoweje z wusyłanja 29.06.2016"Kluft"

Němske słowo "Kluft" ma wjacore woznamy. Na jednej stronje je to wobchadnorěčny wuraz za draby, na druhej stronje zwuraznja so z nim škałba.

Rěčny kućik dr. Anje Pohončoweje z wusyłanja 08.06.2016Konopejnik

Njedawno smy Wam w tutej rubrice podała wšelake wurazy za němske "Stubenhocker" a "Nesthocker". Dźensa chcemy Wam předstajić wuraz "Couch-Potato", kotryž wopisuje drje modernizowanu wersiju hnězdaka.

Rěčny kućik dr. Sonje Wölkoweje z wusyłanja 01.06.2016Chošćo - mjetawka - mjetlica

Holčička mjećeše z chošćičkom šćežčičku - znajeće tute hrónčko k zasukanju jazyka? Je tam rěč wo chošćičku - to je pomjeńšenka słowa chošćo.

Rěčny kućik dr. Jany Šołćineje z wusyłanja 25.05.2016Wnučkokmanosć

"Enkelfähig" - tež w němčinje so wony wuraz dźeń a husćišo wužiwa, a mjez tym eksistuje hižo časopis z tutym mjenom.

Rěčny kućik dr.Anje Pohončoweje z wusyłanja 18.05.2016Domasydak

Němske słowo "Stubenhocker" pomjenuje čłowjeka, kotryž radšo doma koka a jenož zrědka won chodźi. W słownikach namakamy tójšto serbskich wotpowědnikow za němski wuraz.

Rěčny kućik dr. Sonje Wölkoweje z wusyłanja 11.05.2016Psa won wodźić

Němsce so praji, zo maš z psom "Gassi" hić - je to wězo eufemizm za to, zo maš jemu móžnosć poskićić, zo by so wonka wuprózdnił. Kak zwuraznimy to serbsce?

Rěčny kućik dr. Anje Pohončowej z wusyłanja 04.05.2016Rejowacy jebak

W zašłych tydźenjach a měsacach pak bě w medijach přeco zaso rěč wo poměrnje nowym wašnju kradnjenja, mjenujcy z pomocu tak mjenowaneho „Antanztricka".

Rěčny kućik dr. Jany Šołćineje z wusyłanja 27.04.2016Zakoń čistoty (piwa)

Tematika dokoławokoło piwa je zajimawa - tež za rěčny kućik. Swójbne mjeno Piwarc je dokład za to, zo su naši słowjanscy prjedownicy sami piwo warili.

Rěčny kućik dr. Sonje Wölkoweje z wusyłanja 20.04.2016Słuchomobil

Hustohdy dóstawamy jako rěčespytnicy naprašowanja, kak móhł so někajki nowy techniski nastroj serbsce pomjenować. Tola tež naši nowinarjo a rozhłosownicy kreatiwnje k wutwarej słowoskłada přinošuja.

Rěčny kućik dr. Jany Šołćineje z wusyłanja 13.04.2016Myškoweho kocora měć

Snano wužiwaće tež wy krasne nalětne wjedro za sportowanje. Štóž pak je předołho doma na konopeju sydał, pytnje njezwučene napinanje na druhi dźeń.

Rěčny kućik dr. Jany Šołćineje z wusyłanja 04.04.2016Popsy

“Dźěći jědźa k snědani najradšo popsy!” – tole powědaše pěstowarka. Haj - tak wotbłyšćuja so změny w wšědnym žiwjenju tež w serbskej rěči.

Rěčny kućik dr. Sonje Wölkoweje z wusyłanja 30.03.2016Drobnolinka

Njedawno wopraša so mje wowka cyle słódkeje holčki, kak móhła serbsce rjec, zo je wona něžna kaž Däumelinchen.

Rěčny kućik dr. Anje Pohončoweje z wusyłanja 23.03.2016poł a połojčny

We wšelakich wobłukach njewupisaja so hižo połne dźěłowe městna, ale – němsce prajene: halbe Stellen.

Rěčny kućik dr. Anje Pohončoweje z wusyłanja 16.03.2016"načwutrobu"

Druhdy dóstanjemy wot lěkarja lisćik za přepytowanje kreje. Móže być, zo dyrbimy potom rano “nüchtern” do labora hić.

Rěčny kućik dr. Sonju Wölkoweje z wusyłanja 09.03.2016So nahladać – sich sattsehen

Sće snano tež hižo raz słyšeli, kak je něchtó prajił, zo njemóže so něćeho "syty hladać". Štož je tež hižo serbskej rěčespytnicy, dr. Sonji Wölkowej, napadnyło.

Rěčny kućik dr. Jany Šołćineje z wusyłanja 02.03.2016So zapójsnyć

Serbja rady rejuja – a hižo w pěstowarni zaspěwaja holčki a mali pjerachojo stučki a zarejuja k taktam hudźby. „Šewc“ – to je zawěsća jedna z najznaćišich serbskich rejow.

Rěčny kućik dr. Anje Pohončoweje z wusyłanja 24.02.2016Hornja mjeza

Hižo měsacy dołho diskutuja politikarjo wo tym, hač ma so w Němskej w zwisku z ćěkancami zawjesć wěsta “Obergrenze”. Němske słowo Obergrenze njeje nowe a serbsce móžemy k tomu prosće prajić “hornja hranica”

Rěčny kućik dr. Jany Šołćineje z wusyłanja 10.02.2016Změšane jejo

Wuraz přewjerćane jejo w Němsko-hornjoserbskim słowniku wězo zapisany njeje, tam podawatej so ekwiwalentaj rozwjerćane abo měšane jejo.

Rěčny kućik dr. Anje Pohončoweje (03.02.2016)Wuwaženosć

Přeco zaso słyšimy wuraz “Nachhaltigkeit”. Mamy w serbšćinje wjacore móžnosće wotpowědnik tworić. Za kotry so na kóncu rozsudźiće, wotwisuje sylnje wot konkretneho konteksta.

Rěčny kućik dr. Sonje Wölkoweje (27.01.2016)Zapinawka

Tute pomjenowanje pokazuje na to, zo jedna so wo jehłu, z kotrejž móžemy něšto přityknyć a ju potom zapinyć. To je praktiska wěcka – tuž hodźi so tajka zapinawka za prowizoriske reparatury na drasće.

Rěčny kućik dr. Jany Šołćineje (20.01.2016)Dopokaz přichada

Rozprawnistwo w medijach žada sej wutworjenje nowych hornjoserbskich ekwiwalentow němskich nowotwórbow, kotrež so w zwisku z problematiku integrowanja azylantow zaběraja. Tak na přikład za słowo “Ankunftsnachweis”.

Rěčny kućik dr. Anje Pohončoweje (13.01.2016)Studnička

Wosebje w lěću je to něšto rjane a wužiwarja ničo njepłaći. Němsce rěka tajka připrawa za pitnu wodu “Trinkbrunnen”. A serbsce?

Rěčny kućik dr. Sonje Wölkoweje (06.01.2016)Skurjeny

Žórło za to je najskerje němčina, hdźež praješe so něhdy Tobak trinken abo Tobak saufen, dokelž so kur při tym póžěra – tak čitamy to we wulkim historiskim słowniku Grimmec bratrow.

Rěčne kućiki z lěta 2015

Rěčny kućik dr. Jany Šołćineje (30.12.2015)Jeho abo swoje?

Je wulki rozdźěl, hač přejeće swojim swójbnym, přećelam a susodam strowe nowe lěto – abo hač jeje, jeho abo jich swójbnym.

Rěčny kućik dr. Anje Pohončoweje (23.12.2015)Patoržica

Sće Wy, lubi připosłucharjo, so jónu prašeli, zwotkel poprawom wuraz “patoržica” za dźeń abo wječor do hód přińdźe? Haj? Spytamy tole wujasnić.

Rěčny kućik dr. Jany Šołćineje (09.12.2015)Glühwein „mit Schuss“

Šklénčku palenca, kotraž so horcemu napojej přida, móžemy wězo konkretnje pomjenować – potom bychmy prajili, zo pijemy horce wino z palencom abo likerom.

Rěčny kućik dr. Jany šołćineje (18.11.2015)„Schmerzensgeld“

Wone pjenjezy dóstanješ na př. po njezbožu jako financielne narunanje někajkeje ćělneje abo dušineje škody: “Schmerzensgeld”.

Rěčny kućik dr. Sonje Wölkoweje (25.11.2015)„Geschnetzeltes“

Němski přełožk wujasni, zo njejednaše so wo přewjerćane mjaso, na čož běch w prěnim wokomiku mysliła, ale zo bě měnjene Putengeschnetzeltes. Kak najlěpje prajimy, zo njeby k tajkemu njedorozumjenju dóšło?

Rěčny kućik dr. Jany šołćineje (18.11.2015)„Schmerzensgeld“

Wone pjenjezy dóstanješ na př. po njezbožu jako financielne narunanje někajkeje ćělneje abo dušineje škody: “Schmerzensgeld”.

Rěčny kućik dr. Anje Pohončoweje (11.11.2015)„Berührungsangst“

„Berührungsangst“ wopisuje fenomen, zo maja někotři strach před ćělnym dótknjenjom abo scyła před zetkawanjom z druhimi, jim njeznatymi ludźimi. Njetrjebamy w serbšćinje scyła wutworić žane „Berührungsängste“, ale...

Rěčny kućik dr. Sonje Wölkoweje (04.11.2015)„Lispeln“

W němčinje znajemy leksikalisku nowotwórbu „Solarfachwirt“. A serbsce? Nowe powołanja a nowe mjena powołanjow, dr. Jana Šołćina wěnuje so wonej problematice.

Rěčny kućik dr. Jany Šołćineje (28.10.2015)„Solarfachwirt“

W němčinje znajemy leksikalisku nowotwórbu „Solarfachwirt“. A serbsce? Nowe powołanja a nowe mjena powołanjow, dr. Jana Šołćina wěnuje so wonej problematice.

Rěčny kućik dr. Anje Pohončoweje (21.10.2015)„durchstarten“

Słowo „durchstarten“ hodźi so hrubje wopisać jako „z wotmachom abo elanom něšto započeć“. Słowo „durchstarten“ wustupuje pak tohorunja w přenjesenym zmysle.

Rěčny kućik dr. Sonje Wölkoweje (14.10.2015)„Hartreife a Weichreife“

Nazyma je čas zrałeho sadu. Móžemy sušenki dźěłać abo móžemy sad zawarić. Tu je wažne, zo wobkedźbuje so prawy čas za žně.

Rěčny kućik dr. Jany Šołćineje (07.10.2015)„Hallenwart“

Mamy dźeń a wjac mjena powołanjow, kotrež su so w zašłych lětach přeměnili resp. wobsahowje rozšěrili. Jedyn přikład je němska zestajenka „Hallenwart“, kotraž dyrbi so tež do serbšćiny přełožić.

Rěčny kućik dr. Anje Pohončoweje (30.09.2015)„Erstaufnahmeeinrichtung“

Štóž chce wo azyl prosyć, dyrbi wotpowědnu próstwu pola němskich zarjadow abo pola policije zapodać. Po tym přińdźe do tak mjenowanych “Erstaufnahmeeinrichtungen”.

Rěčny kućik dr. Sonje Wölkoweje (23.09.2015)„Aller guten Dinge sind drei“

Aller guten Dinge sind drei – takle móžemy rjec, hdyž padnu w kopańcy třeće wrota za naše faworizowane mustwo. Ale kak prajimy to serbsce?

Rěčny kućik dr. Jany Šołćineje (16.09.2015)„Stoßgebet“

Kak móhli do serbšćiny přełožić němsku zestajenku „Stoßgebet“. Jedna so potajkim wo krótku modlitwu, kotraž so we wosebje kritiskej abo napjatej situaciji artikuluje – so posłownje „wustorči“.

Rěčny kućik dr. Anje Pohočoweje (09.09.2015)„brijnosć“

W žanym serbskim słowniku słowo njesteji. Słowo brijnosć woprawdźe eksistuje z woznamom “młodźina”, ale jenož we Wojerowskim dialekće.

Rěčny kućik dr. Sonje Wölkoweje (02.09.2015)„Wetterleuchten“

Hrima so a błyska so a druhdy jewi so to, štož mjenuje so němsce Wetterleuchten – potajkim situacija, hdyž so hrimanje bliži a na njebju widźimy, zo so znazdala za mróčelemi błyska. Kak na to prawje serbsce prajimy?

Rěčny kućik dr. Anje Pohončoweje (19.08.2015)„Lautstärkeregler“

Tajke něšto mamy na wšelakich nastrojach: na telewizorje, na radiju, na CD-wothrawakom abo na dalnoposłužowaku. Poti, tak mjenuja jón technikarjo.

Rěčny kućik dr. Jany Šołćineje (26.08.2015)„Rohbau“

Dźensa jedna so wo njehotowe – jenož z murjow wobstejace – twarjenje, kotrež pak hišće wobmjetane a wotnutřka dotwarjene njeje.

Rěčny kućik dr. Sonje Wölkoweje (12.08.2015)„Bičbul“

Prózdniny tu su, słónco smali a dowolnikow ćehnje k morju a do kupjelow. Wabja tam móžnosće towaršliweje sportoweje zaběry. Němsce rěka to Beachball – a serbsce?

Rěčny kućik dr. Jany Šołćineje (05.08.2015)„Schwimmärmel, Schwimmflügel, Schwimmflossen“

Mjeńšim dźěćom, kiž hišće płuwać njemóža, da so rady pomocny srědk z němskim mjenom „Schwimmärmel“. Tež za dalši pomocny srědk při płuwanju, němsce „Schwimmflossen“, w słownikach serbski wotpowědnik pobrachuje …

Rěčny kućik dr. Anje Pohončoweje (29.07.2015)„Alphatier“

Wědomosć, kotraž přepytuje zadźerženje zwěrjatow w skupinje, je wutworiła terminus „Alphatier“. Měnjene je zwěrjo, kotrež steji w skupinskej hierarchiji na prěnim městnje – kaž pismik „alpha“ w grjekskim alfabeće.

Rěčny kućik dr. Sonje Wölkoweje (22.07.2015)„Memento mori“

Memento mori – njedawno sym naprašowanje dóstała, kak měła so tuta łaćonska sentenca do serbšćiny přełožić. Myslu sej, zo so to njedyrbi přełožić …

Rěčny kućik dr. Anje Pohončoweje (15.07.2015)„Ringelröteln“

Sym lětsa hižo porěčała wo dźěćacej chorosći, kotraž so mjenuje serbsce wosypicy, němsce Masern. Mjeztym je so w někotrych gmejnach zjewiła dalša, ale mjenje znata dźěćaca chorosć, němsce Ringelröteln.

Rěčny kućik dr. Jany Šołćineje (08.07.2015)„Lehrkörper, Lehrerkollektiv“

Towaršnostne změny wotbłyšćuja so tež w leksice. Dobry přikład za to je słowo kolektiw, kotrež so dźensa jenož hišće zrědka hdy – a jeli potom předewšěm wot staršich rěčacych – wužiwa.

Rěčny kućik dr. Sonje Wölkoweje (01.07.2015)Wostać abo dać?

„Wostajće nas to hakle přichodny króć rozsudźić!“ Na tute wašnje radźeše njedawno něchtó, zo bychmy rozsud wotstorčili na přichodne zetkanje. Rozumić hodźi so ta sada jenož po přełožku do němčiny …

Rěčny kućik dr. Jany Šołćineje (24.06.2015)„Windbeutel“

Sama rady chłóšću a jara rady jěm mjez druhim to, štož němsce „Windbeutel“ rěka. Wěm tež, zo ma wone pječwo tójšto kalorijow. Dźensa mje pak kalorije njezajimuja, ale serbski přełožk němskeje zestajenki.

Rěčny kućik dr. Anje Pohončoweje (17.06.2015)„kórc“

Štó drje njeznaje přisłowo: Ty njesměš swoju swěcu pod kórc stajić. Abo dalše: Kralej radšo kórc hač knježim wšědnu horstku. Młódši ludźo zawěsce hižo njeznaja wobaj woznamaj, kiž kórc ma …

Rěčny kućik dr. Sonje Wölkoweje (10.06.2015)„W třoch njedźelach“

„Widźimy so zaso w třoch njedźelach“, takle słyšach njedawno někoho při rozžohnowanju rjec. Při tym sej tak myslach: Derje, widźimy so hišće trójce, ale w kotrych njedźelach?

Rěčny kućik dr. Jany Šołćineje (03.06.2015)„Heuschnupfen“

Nalěćo je krasny počas a wjeselimy so, zo w přirodźe wšo tak rjenje kćěje. Někotři ludźo pak maja runje nětko w nalěću problemy ze strowotu, dokelž jara čućiwje na wěste družiny kćenjow abo rostlinow reaguja …

Rěčny kućik dr. Anje Pohončoweje (27.05.2015)„Masern“

W zašłej zymje bě jedna tema přeco zaso aktualna w medijach: wosypicy, němsce Masern. Ja chcu so dźensa zaběrać z pochadom serbskeho wuraza wosypicy.

Rěčny kućik dr. Sonje Wölkoweje (20.05.2015)Pochad słowa „hadrješćo“

Njedawno přemyslowachmy mjez Drježdźanskimi Serbami, zwotkel drje so bjerje nam Serbam derje znate słowo hadrješćo …

Rěčny kućik dr. Jany Šołćineje (13.05.2015)„Katzensprung-Ticket“

Zajimawa je forma rěče, kotraž so we wabjenju za najwšelakoriše produkty wužiwa. Tež w němčinje so kreatiwnje stajnje nowe pomjenowanja tworja, kotrež maja so po potrjebje potom tež do hornjoserbšćiny přełožić …

Rěčny kućik dr. Anje Pohončoweje (06.05.2015)Swójbne mjena

Kak rěkaja serbske swójbne mjena? Su to Šołćic abo Šołcicy, Jenčec abo Jenčecy?

Rěčny kućik dr. Anje Pohončoweje (29.04.2015)„jemanden zutexten“

Němski werb „zutexten“ wužiwa so we wobchadnej rěči a zwurazni, zo něchtó někomu bjez přestawki něšto powěda, a to na tajke wašnje, zo tole na čuwy dźe. A kak prajimy to najlěpje serbsce?

Rěčny kućik dr. Sonje Wölkoweje (22.04.2015)„Ritter, Rüstung, Lanze“

Někotři zajimuja so jara za srjedźowěkowske stawizny a při tym tež za žiwjenje ryćerjow. Wojerske  wuhotowanje tajkeho ryćerja wšak je woprawdźe zajimawa wěc, ale kak wopisujemy je w dobrej serbšćinje?

Rěčny kućik dr. Jany Šołćineje (15.04.2015)„Strampler“

„Stars im Strampler“ mjenuje so wosebita rubrika w Sakskich Nowinach. Podobnu rubriku w Serbskich Nowinach – hišće – nimamy. Kak pak bychmy ju serbsce pomjenowali?

Rěčny kućik dr. Sonje Wölkoweje (08.04.2015)Pochad słowa „šawl“

Zo njeje słowo „šawl“ najskerje originalne serbske słowo, ale požčonka, snano mnozy z was hladajo na podobnosć němskeho Schal hižo tukaja …

Rěčny kućik dr. Jany Šołćineje (01.04.2015)„Läuse, Nissen, Flöhe“

Dźěći maja wši – tajku njeluboznu powěsć drje nichtó rady njesłyši. Štóž pak ma dźěći, tón wě, zo je tole předewšěm po prózdninach w pěstowarnjach abo w šulach mjenje abo bóle normalny zjaw …

Rěčny kućik dr. Sonje Wölkoweje (25.03.2015)„Dachgaube“

Zapřijeće Gaube abo Dachgaube je w dźensnišim twarstwje dosć woblubowany element třěchi. Kak drje měli tomu serbsce prajić?

Rěčny kućik dr. Anje Pohončoweje (18.03.2015)„Arbeitseinsatz“

We wjele wsach dźěłaja wobydlerjo na dobro swojeje wsy, a to cyle dobrowólnje a njesebičnje. Druhdy móžeš samo wo tajkich dźěłowych akcijach w nowinach něšto čitać. Němsce praji so „Arbeitseinsatz“ – a serbsce?

Rěčny kućik dr. Jany Šołćineje (11.03.2015)„schuldfähig“

W prawniskich kontekstach wužiwatej so w němčinje adjektiwiskej zestajence „schuldfähig“ a „straffähig“. W serbskich medijach čitachmy njedawno w podobnym zwisku, zo bě něčhtó „winykmany“ …

Rěčny kućik dr. Anje Pohončoweje (04.03.2015)„halt, em & co“

Druhdy słyšimy skorženja ludźi: Dźensniša młodźina tak njerodnje rěči. Měnjene je zwjetša wužiwanje němskich abo jendźelskich słowow. Dwurěčny Serb chila k tomu, sej słowa kaž eigentlich, also z němčiny požčić.

Rěčny kućik dr. Sonje Wölkoweje z wusyłanja 25.02.2015„jemanden zur Kasse bitten“

Ludźi nětko za čisćenje wopłóčkow „ke kasy proša“ – tak znajmjeńša čitach to njedawno w Serbskich Nowinach. Wězo je to přełožk němskeho „jemanden zur Kasse bitten“ a prašam so, hač nimamy wotpowědny serbski frazeologizm.

Rěčny kućik dr. Jany Šołćineje z wusyłanja 18.02.2015Kóncowki žónskich swójbnych mjenow

Młode serbske žony wobchowaja hustodosć swoje ródne mjeno tež po kwasu abo załoža swójbu z dźěćimi a wostanu njewudate. Kak pak kónči w tajkim padźe jich swójbne mjeno?

Rěčny kućik dr. Anje Pohončoweje z wusyłanja 11.02.2015„taubes Gestein“

Wěsće Wy, lubi připosłucharjo, što dyrbi być „hłucha kamjenizna“? Ně? Ja tež nic. Wočiwidnje jedna so při serbskim wurazu wo ryzy přełožk němskeho „taubes Gestein“ …

Rěčny kućik dr. Sonje Wölkoweje z wusyłanja 04.02.2015„Cybercrime“

W sakskim kriminalnym zarjedźe su zarjadowali tak mjenowany „Cybercrime Competence Center“ – pisane po jendźelskim. Tole do serbšćiny přełožić, wšak je zaso twjerdy worjech …

Rěčny kućik dr. Jany Šołćineje z wusyłanja 28.01.2015„Herkunftssprache“

Tež w Sakskej bydli dźeń a wjace dorosćenych a dźěći cuzeho pochada. Tak nasta njedawno aktualnych přičin dla prašenje, kak ma so němski terminus „Herkunftssprache“ do serbšćiny přełožić …

Rěčny kućik dr. Anje Pohončoweje z wusyłanja 21.01.2015„Apnoetauchen“

Za někotrych je to njepředstajomne, za druhich je to sport: nurjenje bjez pomocnych srědkow. Fachowy wuraz za to rěka němsce „Apnoetauchen“. A serbsce?

Rěčny kućik dr. Sonje Wölkoweje z wusyłanja 14.01.2015„palc wotedać“

„Palc wotedać móžeće po eksperimentalnym wusyłanju na facebooku Satkule.“ Tole sym njedawno w Piwarcowym blogu čitała. Za njewužiwarjow interneta je tale sada najskerje njezrozumliwa a dźiwna …

Rěčny kućik dr. Jany Šołćineje z wusyłanja 07.01.2015„nüchtern“

Staršimaj wo wječornej policajskej kontroli powědajo doda njedawno serbski młodźenc, zo bě wězo „nüchtern“. Zo njebě jako wodźer awta ničo pił, je w porjadku – ja pak wo tym přemyslowach, kak móhli tomu serbsce prajić …

Rěčne kućiki z lěta 2014

Rěčny kućik dr. Sonje Wölkoweje z wusyłanja 31.12.2014Zawrěć a wočinić

W nowinach sym jónu čitała nadpismo: Muzej zašo zawrěje. Tajka formulacija je w serbšćinje njedospołna. Je to posłowny wotpowědnik němskeho „Das Museum schließt früher“ …

Rěčny kućik dr. Anje Pohončoweje z wusyłanja 24.12.2014„Herzschrittmacher“ a „Schrittzähler“

Zasadźenje moderneje techniki we wobłuku mediciny je w zašłych lětdźesatkach pomhało žiwjenje tójšto čłowjekow wuchować abo polěpšić. K trochu staršim aparaćikam słuša tak mjenowany „Herzschrittmacher“ …

Rěčny kućik dr. Jany Šołćineje z wusyłanja 17.12.2014„Kopfnoten“

W Sakskej njedóstawaja šulerjo jenož znamki za fachowe wukony, ale tež jich socialne zadźerženje so hódnoći. Censury rěkaja w němčinje „Kopfnoten“. A serbsce?

Rěčny kućik dr. Sonje Wölkoweje z wusyłanja 10.12.2014„Cranberry“

Njedawno dóńdźe k nam do Serbskeho instituta naprašowanje, kak rěkaja serbsce jahodki z mjenom Cranberry, jara strowe a bohate na witamin C. Dóstachmy tež hnydom namjet – móhło so tola rjec krusnicy …

Rěčny kućik dr. Jany Šołćineje z wusyłanja 03.12.2014„Windlicht“

W adwentnym času tež rady z dźěćimi paslimy, a tak smědźach njedawno z Chróšćan pěstowarkami paslić to, štož němsce „Windlicht“ rěka – a zhromadnje wo tym přemyslowachmy, kak móhli to w „dobrej serbšćinje“ pomjenować …

Rěčny kućik dr. Anje Pohončoweje z wusyłanja 26.11.2014Deklinacija krótkosłowow (limo, demo)

W němčinje, ale tež w serbšćinje wužiwaja so rady tak mjenowane krótkosłowa kaž limo, info, demo. W serbšćinje pak tute słowa njedeklinujemy …

Rěčny kućik dr. Sonje Wölkoweje z wusyłanja 19.11.2014„britwička“

Njedawno jedna z připosłucharkow, kotraž bě klepotanje pisanskeje mašiny prawje spóznała, wustojnje rozkładźe, kak postupowaše, hdyž bě so pisanski zmylk stał: „Nó to mějachmy tippex a rasierklinku.“

Rěčny kućik dr. Anje Pohončoweje z wusyłanja 12.11.2014„Flocker“

Wjele ludźi da sej k snědani misli słodźeć. Misli móže sej kóždy we wšelakej zestawje kupić, někotři pak sej jón sami měšeja. Ale kak rěka wosebity aparat, kiž rěka němsce „Flocker“, serbsce?

Rěčny kućik dr. Jany Šołćineje z wusyłanja 05.11.2014„Bereitschaftsdienst“

W někotrych powołanjach dyrbiš wodnjo a w nocy někomu k dispoziciji stać. Němska zestajenka „Bereitschaftsdienst“ so přełožuje jako „hotowostna słužba“, a tak steji tež w dwurěčnych słownikach …

Rěčny kućik dr. Anje Pohončoweje z wusyłanja 29.10.2014„Stirnlampe“

Je ćma, měsačk njeswěći abo so chowa za mróčelemi, nadróžne wobswětlenje njeje, ale sy po puću. Tuž je derje, hdyž maš kapsnu lampu při sebi. Što pak činiš, hdyž maš ruce połnej?

Rěčny kućik dr. Jany Šołćineje z wusyłanja 22.10.2014„nowić“

W serbskim spěwje rěka „Dźeń kóždy słónco domoj dźe a zaso pruhi nowi“. Tež Jakub Bart-Ćišinski je sej přał, zo ma so – citat: „narod nowić“. Słowjeso nowić so dźensa jenož hišće  lědma hdy wužiwa …

Rěčny kućik dr. Anje Pohončoweje z wusyłanja 15.10.2014„pudelwohl“

Lubi připosłucharjo, zawěsće znajeće němski wuraz „sich pudelwohl fühlen“. Kak da byšće Wy k tomu serbsce prajili: so čuć kaž pudl? – To drje funguje jenož z posměwkom …

Rěčny kućik dr. Sonje Wölkoweje z wusyłanja 08.10.2014„Drahtseilakt“

Su druhdy łoskoćiwe nadawki, kiž móža so spěšnje nimo kulić, hdyž nimaš prawu měru – Němc praji na to „Drahtseilakt“. Za to sym raz čitała přełožk „akt na groćanym powjazu“. To pak  wěcku po mojim měnjenju njetrjechi.

Rěčny kućik dr. Jany Šołćineje z wusyłanja 01.10.2014„zaspać - zaležeć“

Wšón rozhorjeny šuler njedawno powědaše, zo bě (citat): „jeho sobušuler wosrjedź hodźiny zaspał“. Takle wězo njeńdźe – ze spanjom wosrjedź hodźiny nic, ale tohorunja nic ze serbskej werbalnej formu!

Rěčny kućik dr. Anje Pohončoweje z wusyłanja 24.09.2014„Babylěćo“

Njedawno słyšach, kak je něchtó požnjenc a tuchwilne wjedrowe poměry pomjenował jako babylěćo [bejbi-]. Njewěm, hač bě to žortnje měnjene, fakt pak je, zo prajimy k ćopłym dnjam na mjezy lěća a nazymy babylěćo. Čehodla?

Rěčny kućik dr. Sonje Wölkoweje z wusyłanja 17.09.2014„bodenständig“

Njedawno je so mje něchtó woprašał, kak by so serbsce najlěpje prajiło za němske „bodenständig“. Tute na prěni pohlad jednore prašenje njeje cyle triwialne …

Rěčny kućik dr. Sonje Wölkoweje z wusyłanja 10.09.2014„genießen“

Piwarc, najpopularniši serbski blogowar w interneće namołwješe njedawno: Wunamakajće serbske genießowanje! Byrnjež su so w blogu hižo kompetentne wotmołwy wozjewili, chcu so tutomu słowu tež w rěčnym kućiku raz wěnować …

Rěčny kućik dr. Jany Šołćineje z wusyłanja 03.09.2014„Kornmarkthaus“

W Budyšinje wotewri so lětsa nazymu Dom na Žitnych wikach z bydlenjemi a tójšto wobchodami. Wobsedźer tutoho domu chce tež dwurěčne tafle připrawić dać a pyta tuž za wotpowědnymi serbskimi pomjenowanjemi …

Rěčny kućik dr. Sonje Wölkoweje z wusyłanja 27.08.2014„Zdor“

Serbski rozhłós zaběraše so njedawno z pozabytymi słowami, kiž su zwjazane ze žnjemi. Tu wopokazowachu so starši ludźo jako eksperća, wšak so dźensa z hinašimi nastrojemi dźěła. Prěnje hesło serije bě klepotawka …

Rěčny kućik dr. Jany Šołćineje z wusyłanja 20.08.2014„sylny“ abo „mócny“

Je něchtó sylny abo mócny – a kotre słowo so w kajkim konteksće wužiwa? Z tutej tematiku so dźensa zaběram. Woboje – sylny a mócny – so jako ekwiwalent němskeho kajkostnika „stark“ wužiwa …

Rěčny kućik dr. Sonje Wölkoweje z wusyłanja 13.08.2014„Klepotawa“

Serbski rozhłós zaběraše so njedawno z pozabytymi słowami, kiž su zwjazane ze žnjemi. Tu wopokazowachu so starši ludźo jako eksperća, wšak so dźensa z hinašimi nastrojemi dźěła. Prěnje hesło serije bě klepotawka …

Rěčny kućik dr. Anje Pohončoweje z wusyłanja 06.08.2014„MäcGeiz“ abo „Pola Skupakec nakupować“

W Budyšinje wotewri so lětsa nazymu Dom na Žitnych wikach z bydlenjemi a tójšto wobchodami. Wobsedźer tutoho domu chce tež dwurěčne tafle připrawić dać a pyta tuž za wotpowědnymi serbskimi pomjenowanjemi …

Rěčny kućik dr. Anje Pohončoweje z wusyłanja 30.07.2014„Waschbär“

Tam a zas zhonimy z powěsćow wo přiběracej populaciji wšelakich dźiwich zwěrjatow a jich zadomjenju w městach. K tutym zwěrjatam słuša tež němsce mjenowany „Waschbär“. Ale kak mjenujemy tute zwěrjo serbsce?

Rěčny kućik dr. Jany Šołćineje z wusyłanja 23.07.2014„Črije“

Črije – zajimawa to tematika – tež za rěčny kućik. Hoberski je poskitk najwšelakorišich družinow – a z kóždej nowej modu wunamakaja so tež nowe pomjenowanja črijow – abo: stupnjow, kaž ewangelscy Serbja často praja …

Rěčny kućik dr. Sonje Wölkoweje z wusyłanja 17.07.2014„Euro-Neiße-Ticket“

Na internetowych stronach Wobchadneho zaměroweho zwjazka Hornja Łužica-Delnja Šleska namakaš wulki dźěl informacijow tež w serbskej rěči. To je chwalobna wěc, a z wjetšeho dźěla je to tež w dobrej serbšćinje napisane …

Rěčny kućik dr. Anje Pohončoweje z wusyłanja 09.07.2014„entschleunigen“

Werb „entschleunigen“ je w němčinje poměrnje nowe słowo a zwuraznja to napřećiwne wot „beschleunigen“. Wulki dźěl němskich werbow z prefiksom ent- su nowe słowa, neologizmy. Kak pak prajimy to najlěpje serbsce?

Rěčny kućik dr. Jany Šołćineje z wusyłanja 02.07.2014Dokoławokoło kopańcy

„Kopańca“ je tema dźensnišeho rěčneho kućika, a to aktualnych přičin dla. Ale njebojće so, ja wuslědki zašłych hrow njekomentuju, ale wěnuju so leksikaliskim prašenjam …

Rěčny kućik dr. Sonje Wölkoweje z wusyłanja 25.06.2014„sel“ abo „sól“

Po słowjanskej tradiciji witaja Serbja hosći – hdyž ma to kusk swjatočnišo być – z chlěbom a selu. Tola ze słowom sól abo sel maja woni hustodosć wěste rěčne ćeže.

Rěčny kućik dr. Sonje Wölkoweje z wusyłanja 18.06.2014… sej psa „připołožić“

Njedawno sym słyšała jako dobru radu za strowotu, zo měł sej čłowjek „psa připołožić“. Snano měła sej sadu radšo do němčiny přełožić a potom hakle za jeje zmysłom pytać?

Rěčny kućik dr. Anje Pohončoweje z wusyłanja 11.06.2014„jemandem etwas nachsagen“

W našich rěčnych kućikach skedźbnjamy husćišo na problem přenjesenja němskich sadowych strukturow do serbšćiny. Přikład, kotryž chcu Wam dźensa w tutym zwisku předstajić, je němske „jemandem etwas nachsagen“.

Rěčny kućik dr. Jany Šołcineje z wusyłanja 04.06.2014„Mountainbike“

Mountainbike – je wosebita a wosebje mjez młodymi jara woblubowana družina kolesow. Z jendźelšćiny pochadźace słowo na to pokazuje, zo bě tute koleso prěnjotnje za wužiwanje w hórskich kónčinach myslene …

Rěčny kućik dr. Anje Pohončoweje z wusyłanja 28.05.2014trawusyčaki

Sezona w zahrodkach je so dawno započała a tež trawa rosće a rosće. Tuž słyšimy zaso zwučene brunčenje trawusyčakow ze wšěch róžkow. Mjeztym poskićuja we wobchodach wšě móžne warianty trawusyčakow.

Rěčny kućik dr. Jany Šołćineje z wusyłanja 21.05.2014Eksperimenty w chemize abo chemiji?

Njedawno słyšach młodeho Serba rěčeć wo „technologize, chemize“ haj, samo tež „wo industrize“. Moje rěčne začuće so hnydom wobara. Što pak je prawa forma?

Rěčny kućik dr. Sonje Wölkoweje z wusyłanja 14.05.2014„Bandscheibenvorfall“

Chorosć přićěri na konju a lěze po štyrjoch preč – tak wuči serbske přisłowo. A tuž je wona husto předmjet rozmołwow. Ale što, hdyž njewěmy, kak serbsce na nju prajić? Tak móže so stać z wurazom Bandscheibenvorfall …

Rěčny kućik dr. Anje Pohončoweje z wusyłanja 07.05.2014„Grenzkriminalität“ a „Straftaten“

Němčina chila k tomu, komplikowane wobsahi z jeničkim słowom wuprajić. Rezultat je husto zestajenka, kotrejež strukturu hnydom njepřewidźiš. Při přełožowanju do serbšćiny dyrbimy tu na zrozumliwosć wuraza dźiwać …

Rěčny kućik dr. Jany Šołćineje z wusyłanja 30.04.2014„Bitte warten – Sie werden aufgerufen!“

Njedawno dóstachmy rěčne naprašowanje, kotrehož rozrisanje zdaše so najprjedy być njekomplikowane. Za swoju praksu w dwurěčnym regionje pytaše něchtó přełožk němskeje namołwy: „Bitte warten – Sie werden aufgerufen!“.

Rěčny kućik dr. Sonje Wölkoweje z wusyłanja 23.04.2014Pobrachuje abo faluje?

Je to wěrno, zo měło so w porjadnej spisownej rěči lěpje rjec, zo něšto pobrachuje, a nic zo něšto faluje? Dokelž je tola falować němska požčonka. To pak je njedorozumjenje – z němčiny pochadźatej wobě słowje …

Rěčny kućik dr. Anje Pohončoweje z wusyłanja 16.04.2014„wošacowanje“

Katolski Posoł ma nowu rubriku „Před 100 lětami”. Hnydom w prěnim přinošku čitachmy, zo bě so w lěće 1914 w Drježdźanach zešoł wosebity wuběrk, kotryž so serbsce pomjenowaše „Wuběrk za wošacowanje dźěłowych mocow” …

Rěčny kućik dr. Jany Šołćineje z wusyłanja 09.04.2014„Praktiske pruwowanje awta“

Młoda serbska gymnaziastka je wozjewiła krótkopowědančko, z kotrehož cituju: „Jědźe na reje. Je praktiske pruwowanje awta wobstał. Skónčnje smě z nanowym čerwjenym Golfom jěć.“ – kónc citata …

Rěčny kućik dr. Sonje Wölkoweje z wusyłanja 02.04.2014„Pensionarojo a seniorojo“

Njedawno sym tu rěčała wo woznamje a pochadźe słowow wuměnkar a rentnar. Mamy pak w serbšćinje hišće dalše pomjenowanja za staršich ludźi …

Rěčny kućik dr. Anje Pohončoweje z wusyłanja 26.03.2014„Selbstanzeige“

W zwisku ze sudniskim procesom něhdyšeho prezidenta koparskeho zwjazka FC Bayerska Mnichow jewješe so husćišo wuraz „Selbstanzeige“. Kak pak prajimy to najlěpje serbsce?

Rěčny kućik dr. Jany Šołćineje z wusyłanja 19.03.2014„Dobrowólnica“

FSJ-nik – tuta wotwodźenka skrótšenki je so w zašłych lětach w hornjoserbšćinje etablěrowała, a wona pomjenuje dobrowólnu słužbu wukonjaceho młodeho čłowjeka …

Rěčny kućik dr. Sonje Wölkoweje z wusyłanja 12.03.2014„Wuměnkarjo abo rentnarjo“

Kotry z mjenowaneju wurazow měł so w serbšćinje najlěpje wužiwać? Na tute prašenje njeje jednozmyslneje wotmołwy. Wobaj wurazaj stej prawej, ale matej swoje stawizny a swoje woznamowe wotsćiny.

Rěčny kućik dr. Anje Pohončoweje z wusyłanja 05.03.2014„Plumsklo“

Chcu so dźensa tróšku robustnišemu słowu wěnować. Je to němske Plumpsklo. Njedawno wopraša so mje mjenujcy něchtó za serbskim wotpowědnikom tutoho słowa …

Rěčny kućik dr. Jany Šołćineje z wusyłanja 26.02.2014„Shitstorm“

Přinošk w Serbskim rozhłosu je so njedawno zaběrał z aktualnej problematiku „shitstorma“. Redaktor je so w tutym zwisku naprašował, hač chcemy tež w hornjoserbšćinje wužiwać znaty anglicizm …

Rěčny kućik dr. Sonje Wölkoweje z wusyłanja 19.02.2014Anglicizm „realizować“

W němčinje a serbšćinje šěri so wužiwanje werba „realisieren“ w zmysle „sich etwas bewusst machen“ abo „merken“. Přičina je dwuzmyslnosć jendźelskeho wotpowědnika „to realize“ …

Rěčny kućik dr. Anje Pohončoweje z wusyłanja 12.02.2014„zahnen / Zähne bekommen“

Njeměrne ćěšenki su hižo wjele staršim bjezsparne nocy wobradźili a jim druhdy poslednje čuwy rubili. A to wšitko jenož zubičkow dla, kotrež dźěćo dóstanje. Dźěćo zubički dóstanje – móžemy tomu hišće hinak prajić?

Rěčny kućik dr. Jany Šołćineje z wusyłanja 07.02.2014„(SEPA)-Lastschriftverfahren“

W zwisku z nowym SEPA-systemom bankow a nalutowarnjow zhonichmy, zo tež dale rozeznawamy mjez  přepokazanku a wotknihowanjom, kotrejž so nětko němsce oficialnje pomjenujetej „SEPA-Überweisung“ a „SEPA-Lastschrift“ …

Rěčny kućik dr. Sonje Wölkoweje z wusyłanja 30.01.2014„Pjedź wot zemje“

Wěsće wy, štó abo što je pjedź wot zemje? Tutón wuraz je drje dźensa jenož hišće mało znaty, hačrunjež jón słowniki registruja …

Rěčny kućik dr. Anje Pohončoweje z wusyłanja 22.01.2014„Blitzer“

Je so Wam tež hižo tak zešło, zo sće z awtom po puću domoj byli abo něhdźe druhdźe chwatali a cak – bórze po tym doleći Wam drohe foto do domu. Zawěsće so potom tež mjerzaće, zo je „blycer“ Was „blycwał“. A serbsce?

Rěčny kućik dr. Jany Šołćineje z wusyłanja 15.01.2014„Gläubiger-Identifikationsnummer“

Štóž chce po přestajenju na SEPA wot wašeho konta něšto wotknihować, dyrbi zawostajić tak mjenowanu „Gläubiger-Identifikationsnummer“. Za korespondencu w serbskej rěči trjebachmy tuž njedawno tež přełožk do serbšćiny …

Rěčny kućik dr. Sonje Wölkoweje z wusyłanja 08.01.2014„Dwanatki“

Njedawno so mje něchtó wopraša, kak so tutym młodym ludźom prawišo praji: dwanatki abo dwanatkarjo? Na to móžu jenož prajić, zo je woboje prawje, ale kusk něšto hinaše woznamjenja …

Rěčne kućiki z lěta 2013

Rěčny kućik dr. Anje Pohončoweje z wusyłanja 18.12.2013„Sperlingslust“

Dźěło wědomostnika móže druhdy jara wotměnjace być. Tak dósta so njedawno z Kulowskeho měšćanskeho zarjada próstwa wo serbski přełožk dróhoweho mjena „Sperlingslust“ na moje blido …

Rěčny kućik dr. Jany Šołćineje z wusyłanja 11.12.2013Adwentna wóń: Räucherstäbchen/-kerzen, Duftstäbchen/-kerzen

Nětko w adwenće wšudźe zaso tak rjenje wonja – na hodownych wikach a tež doma. Znajeće wy serbske słowa za tute utensilije?

Rěčny kućik dr. Jany Šołćineje z wusyłanja 04.12.2013Schnorchel + (Schwimm-)Flossen

Před dlěšim časom sym wam, lubi připosłucharjo, něšto wo brylach za płuwanje powědała. Hnydom po tym so něchtó wopraša, kak móhli dalše utensilije za nurjenje serbsce pomjenować …

Rěčny kućik dr. Sonje Wölkoweje z wusyłanja 27.11.2013Natutkani

W serbšćinje drje mamy dosć słowow za to, hdyž pijemy alkoholiske napoje. Přiwšěm so druhdy stanje, zo sej tajke z němčiny přełožimy …

Rěčny kućik dr. Anje Pohončoweje z wusyłanja 20.11.2013„Zbožo“ z linguistiskeho wida

Słowo „zbožo“ je chětro stare, ma pak we wšelakich słowjanskich rěčach cyle rozdźělny woznam …

Rěčny kućik dr. Jany Šołćineje z wusyłanja 13.11.2013Mannweib

Sće wědźeli, zo znaješe hižo Handrij Zejler serbske słowa za „Mannweib“ – potajkim chětro maskulinu žonu?

Rěčny kućik dr. Sonje Wölkoweje z wusyłanja 06.11.2013„Sprachlos“

Ich bin sprachlos! Takle so druhdy němsce zwurazni reakcija na něšto jara njewočakowane, štož čłowjeka překwapi, rozhori abo tež nastróži. Kak bychmy to najlěpje serbsce zwuraznili?

Rěčny kućik dr. Anje Pohončoweje z wusyłanja 30.10.2013Facebookowa strona

Młodźina je dźeń a husćišo w interneće po puću, pisa do blogow, rozmołwja so we wšelakich chatroomach abo wudźeržuje přez facebook kontakt k znatym a njeznatym ludźom …

Rěčny kućik dr. Anje Pohončoweje z wusyłanja 16.10.2013Wjesnjanosta gmejny X

Dźeń a husćišo čitamy a słyšimy słowne skupiny kaž: wjesnjanosta gmejny Worklecy, šulerjo Serbskeho gymnazija Budyšin kaž tež wobydlerjo wokrjesa Budyšin abo Budyšina …

Rěčny kućik dr. Sonje Wölkoweje z wusyłanja 9.10.2013Bücherwurm

Njedawno so mje něchtó wopraša, kak móhło so serbsce prajić za němske „Bücherwurm“, to rěka za čłowjeka, kiž jara rady a jara wjele čita …

Rěčny kućik dr. Jany Šołćineje z wusyłanja 2.10.2013čorny – něšto sčornić – někoho wočornić

Wólby do zwjazkoweho sejma su nimo. Tuchwilu jednaja politikarjo wo wulkej čorno-čerwjenej abo wo čorno-zelenej koaliciji, a pomjenowanje barby „čorne“ steji w podatym konteksće za křesćansku stronu CDU …

Rěčny kućik dr. Jany Šołćineje z wusyłanja 25.09.2013Platzkarte

Platzkarte, tak praji so němsce tež wonym kartkam, kotrež připokazuja hosćom najwšelakorišich swjedźenjow wěstne městno za blidom …

Rěčny kućik dr. Sonje Wölkoweje z wusyłanja 28.08.2013Verschenken

Što činimy z našimi darami a darikami, před krótkim sym słyšała jara njewšědne wuprajenje, zo je „předarimy“, takrjec jako wotpowědnik němskeho „verschenken“ …

Rěčny kućik dr. Anje Pohončoweje z wusyłanja 11.09.2013Bürgerfragestunde

Nimale wšitke demokratisce wolene gremije poskićuja na swojich zjawnych posedźenjach připosłucharjam móžnosć, swoje měnjenje k wěstym temam abo próstwy za dalše dźěła wuprajeć. Němsce mjenuje so tole: Bürgerfragestunde …

Rěčny kućik dr. Jany Šołćineje z wusyłanja 04.09.2013Schwimmbrille/Taucherbrille

W Budyskej Sprjewinej kupjeli běchu słyšeć njedawno serbske zynki. Šulerjo chcychu płuwać, a zo bychu swoje woči před chlorowanej wodu škitali, so mjezsobu prašachu, hač maja *šwimbrylu sobu …

Rěčny kućik dr. Sonje Wölkoweje z wusyłanja 28.08.2013Šulski zachod

Mjeztym je wón hižo nimo, wulki podawk za našich šěsć- a sydomlětnych a jich swójby, jich prěni šulski dźeń. Němsce so na njón praji „Schulanfang“ abo „Schuleintritt“, ja znaju z Budyšina tež wuraz „Schuleingang“ …

Rěčny kućik dr. Anje Pohončoweje z wusyłanja 21.08.2013Z hosćimi

Lubi čitarjo, što sej mysliće, kotra ze slědowacych formow drje budźe w spisownej rěči prawa: z hoścemi abo z hosćimi?

Rěčny kućik dr. Anje Pohončoweje z wusyłanja 14.08.2013Entlastung

W rozprawach wšelakich towarstwow čitaš druhdy wo „Entlastung des Vorstandes“. W tutym konteksće wězo njeńdźe wo někajke brěmjo, kotrež ma so předsydstwu wotewzać …

Rěčny kućik dr. Jany Šołćineje z wusyłanja 07.08.2013Šmicy

We wječornym kole wonka sedźo njedawno něchtó warnowaše: „Owjej, die šmicen kusen.“

Rěčny kućik dr. Sonje Wölkoweje z wusyłanja 31.07.2013Njebojće so!

Dale a husćišo čitam abo słyšu změrowace přispomnjenje: „Žadyn strach, to wšitko zaso budźe“. Tutón wuraz „žadyn strach“ je w hornjoserbšćinje nowša twórba po němskim „keine Angst“ …

Rěčny kućik dr. Anje Pohončoweje z wusyłanja 24.07.2013Forst, Forstwirtschaft

Poměrnje často dóstawamy do Serbskeho instituta naprašowanja a próstwy, zo bychmy pomjenowanja za wšelake statne zawody abo wokrjesne zarjady do serbšćiny přełožili …

Rěčny kućik dr. Jany Šołćineje z wusyłanja 17.07.2013hač – kaž

„Wón ma lěpše znamki, kaž jeho starši bratr“ – tajke a podobne wopačne sady dźeń a husćišo słyšu. Fakt, zo ma něchtó na swojim wuswědčenju dobre censury drje je zwjeselacy, konstrukcija pak je wopačna …

Rěčny kućik dr. Sonje Wölkoweje z wusyłanja 10.07.2013Jedyn abo pjeć

„Je to jedyn abo pjeć hodźin puća.“ – tajku formulaciju kritizowaše njedawno w Rozhledźe młody recensent hornjoserbskeho přełožka Tolkienoweho Hobita jako wopačnu a dospołnje njezrozumliwu …

Rěčny kućik dr. Anje Pohončoweje z wusyłanja 03.07.2013Doppelkopf

Kartyhraće njeje jenož za dźěći witana wotměna, ale tež za dorosćenych. Doma hrajemy z dźěćimi zwjetša mau-mau, rommé abo kwartet. Mužojo porno tomu najradšo škotuja abo „Doppelkopf“ hraja. Kak tutej hrě serbsce prajimy?

Rěčny kućik dr. Jany Šołćineje z wusyłanja 26.06.2013Přistawnišćo

Kak pomjenujemy serbsce městnosć, hdźež móža łódźe přistajić, wšako měješe so nowostka w sakskim dźělu Łužiskeje jězoriny tež wotpowědnje pomjenować …

Rěčny kućik dr. Anje Pohončoweje z wusyłanja 19.06.2013Deklaracija abo wuznaće

Sym Wam njedawno slubiła, zo wróćimy so k temje dawkow, wšak bě kónc meje termin wotedaća našich „Steurerklärunkow” …

Rěčny kućik dr. Sonje Wölkoweje z wusyłanja 12.06.2013Streifbandzeitung

Njedawno prašeše so mje něchtó, kak ma so „Streifbandzeitung“ serbsce rjec …

Rěčny kućik dr. Jany Šołćineje z wusyłanja 05.06.2013so zažołtnić

W medijach bě rěč, zo so Sprjewja w Błótach zažołtnja. Jako sćěh stupaceje dnowneje wody po zawrjenju něhdyšich wuhlowych jamow wuliwa so do delnjołužiskich groblow …

Rěčny kućik dr. Jany Šołćineje z wusyłanja 29.05.2013Zelenina

„Rjaduj družiny zeleniny po tym, kak so žnjeja!“ – Tak rěka nadawk w starej serbskej wučbnicy za šulsku zahrodu.

Rěčny kućik dr. Anje Pohončoweje z wusyłanja 22.05.2013financny – finančny

Wužiwamy w serbšćinje wšelake cuze słowa, mjez nimi su tajke kaž financy, konferenca, eksistenca. Wot nich móžemy wotwodźeć adjektiwy z pomocu přiwěška –ny …

Rěčny kućik dr. Jany Šołćineje z wusyłanja 15.05.2013bodenständig

Hdyž Němcy Serbow charakterizuja, potom wužiwaja husto němske słowo „bodenständig“ …

Rěčny kućik dr. Sonje Wölkoweje z wusyłanja 08.05.2013Z awtom jězdźić

Jan jězdźi awto marki VW Polo. Takle abo podobnje drje so druhdy praji abo samo pisa, ale je to korektna sada?

Rěčny kućik dr. Anje Pohončoweje z wusyłanja 24.04.2013Dwajo

Dźeń a husćišo słyšimy sady kaž „Dwajo staj tam přišłoj“. Dźe mi wo formu ličbnika dwajo. Wustupuje w poziciji subjekta a to cyle sam bjez dalšeho substantiwa …

Rěčny kućik dr. Jany Šołćineje z wusyłanja 17.04.2013„fajn gechillt“

W přinošku Serbskeho rozhłosa wo zwonkašulskich zaběrach praješe njedawno młody pachoł, zo popołdnju radšo „fajn gechillt“ doma wostanje …

Rěčny kućik dr. Sonje Wölkoweje z wusyłanja 10.04.2013Překwapjenka

Njedawno skedźbni mje kolega na překwapjenku w nowinach, na „pjasćtołstu překwapjenku“. Takle rěkaše nadpismo sportoweje rozprawy …

Rěčny kućik dr. Anje Pohončoweje z wusyłanja 03.04.2013Wšitke dźěći, kotrež tam steja, su wutrobnje přeprošene

Njedawno sym tu rěčała wo tym, zo je słowo dźěćo, gramatisce widźane, neutrum, to rěka ani žónskeho ani muskeho rodu, a tuž tež njemóže za muske wosoby rezerwowane formy měć …

Rěčny kućik dr. Jany Šołćineje z wusyłanja 27.03.2013*Kiće L. gratulować

Njedawno woswjeći serbski basnik Kito Lorenc narodniny, a mnozy jemu gratulowachu. Derje tak. Hdyž pak zasłyšach, zo chcyše něchtó Kiće Lorencej zbožo wupřeć, so moje rěčne začuće wobaraše. Čehodla?

Rěčny kućik dr. Sonje Wölkoweje z wusyłanja 20.03.2013Sćenje

Njedawno sym tu rěčała wo šćenjatach, to su młode psy, a jedne tajke stworjenčko je šćenjo. Tu dyrbimy kedźbować, dokelž mamy w serbšćinje dalše słowo, kiž chětro podobnje klinči …

Rěčny kućik dr. Anje Pohončoweje z wusyłanja 13.03.2013Mam póstny čas syty

Kónc póstneho časa so bliži a čas parowanja so na kónc chila. Někotři so snadź hižo nětko za cigaretu, za škleńcu wina abo za rejemi žedźa. Haj, woni maja póstny čas syty abo rěka to syte?

Rěčny kućik dr. Sonje Wölkoweje z wusyłanja 27.02.2013Šćenjata

Lubi čitarjo, wěsće Wy, kak praji so prawje serbsce na młode, před krótkim hakle narodźene psy. Hdyž sym so mjez znatymi naprašowała, słyšach zwjetša: nó małe psy abo psyčki …

Rěčny kućik dr. Anje Pohončoweje z wusyłanja 20.02.2013Dźěsći chodźeštej

W spisownej rěči je so přesadźiło wašnje, w dualu pola muskich wosobow wužiwać werbalnu kóncowku -aj, pola wšitkich druhich kóncowku -ej. Ale kak je to ze słowom, kotrež je, ryzy gramatisce widźane, neutrumowe słowo …

Rěčny kućik dr. Sonje Wölkoweje z wusyłanja 13.02.2013Oberweite

FDP je přeco zaso w nowych wuskosćach. Njedawno wumjetowachu nowemu kandidatej za předsydstwo frakcije Rainerej Brüderle, zo je žurnalistku seksuelnje wobćežował. Při tym padny wuraz „Oberweite“ …

Rěčny kućik dr. Anje Pohončoweje z wusyłanja 06.02.2013Póstnicy a zapust

Maja hornjoserbske póstnicy a delnjoserbski zapust něšto zhromadneho? Na prěni pohlad skerje nic …

Rěčny kućik dr. Jany Šołćineje z wusyłanja 23.01.2013Vorsorgevollmacht

Hakle njedawno je so serbski rozhłós wěnował temje zastarowanja a hladanja staršich ludźi. W tutym zwisku je awtor přinoška rěčał wo wšelakich formalno-juristiskich zasadach …

Rěčny kućik dr. Sonje Wölkoweje z wusyłanja 16.01.2013Kutło

Před wěstym časom sym tu rěčała wo tym, zo so pjerizna a druhe zwěrjata před wopječenjom wukutla. Tute słowo je najskerje hornjoserbska wosebitosć. Samsne płaći tež za substantiw, wot kotrehož so naš werb wotwodźuje …

Rěčny kućik dr. Anje Pohončoweje z wusyłanja 09.01.2013čłowjekojo – ludźo

Słyšimy abo čitamy druhdy kritiku, zo je jenička prawa pluralowa forma słowa „čłowjek” „ludźo”, ženje pak „čłowjekojo”. To pak njewotpowěduje serbskej literarnej tradiciji …

Rěčny kućik dr. Jany Šołćineje z wusyłanja 02.01.2013Etwas zur Kenntnis nehmen

Hornjoserbšćina nałožuje so tež jako hamtska rěč, a to je derje tak. Rěčne problemy nastawaja pak husto z přełožowanjom němskich formularow do serbšćiny …

Rěčne kućiki z lěta 2012

Rěčny kućik dr. Anje Pohončoweje z wusyłanja 19.12.2012Boža nóc

25. decembra spomina zapadne křesćanstwo na Jězusowy narod, na Boži narod. Swjatočnosće k tomu so zahaja hižo wječor do toho …

Rěčny kućik dr. Sonje Wölkoweje z wusyłanja 12.12.2012Wukutlić

Bliža so hodowne swjate dny a z tym tež čas dobrych husacych pječenjow. Prjedy pak hač husyca wopječena na blidźe stejo wonja, ma so wona zarězać a woskubać, a z jeje brjucha maja so wšelake nutřkowne organy wotstronić.

Rěčny kućik dr. Anje Pohončoweje z wusyłanja 05.12.2012jutnje/jitnje

W adwentnym času su w serbskich wosadach zaso přidatne rańše kemše, tak mjenowane „jutnje“. W někotrych kónčinach njejsu to jutnje, ale „jitnje“. Někotři wšak twjerdźa, zo je to wopak ...

Rěčny kućik dr. Anje Pohončoweje z wusyłanja 21.11.2012Kak rěčimy wo smjerći?

Wo smjerći čłowjeka so rady njerěči. Tohodla znaja wšitke rěče zakrywace wurazy, tak mjenowane eufemizmy, kotrež smjerć na někajke wašnje wopisuja ...

Rěčny kućik dr. Jany Šołćineje z wusyłanja 14.11.2012Na šulskich ławkach sedźeć?

Serbja sedźa za blidom, forma při blidźe sedźeć je nastała pod wliwom němčiny. Komplikowanišo je to w zwisku ze šulskim kontekstom, dokelž tam Serbja praja, zo sedźa „na šulskich ławkach“.

Rěčny kućik dr. Sonje Wölkoweje z wusyłanja 07.11.2012Wumpjera

Znajeće wy, lubi čitarjo serbske pomjenowanje za chorosć kože, kotraž mjenuje so němsce powšitkownje Ausschlag abo Hautausschlag …

Rěčny kućik dr. Anje Pohončoweje z wusyłanja 24.10.2012Kermuša

Čas kermušow w serbskich wosadach je so zahajił. Mjeztym zo so w někotrych wosadach kermušny swjedźeń wobmjezuje na swjatočnu Božu mšu a nyšpor, knježi we druhich wosadach mjeńši abo wjetši hołk a tołk ...

Rěčny kućik dr. Sonje Wölkoweje z wusyłanja 17.10.2012Tamny abo druhi

Tamny a druhi, to stej słowje, kotrejž so we wobchadnej rěči druhdy zaměnjatej, dokelž matej podobny woznam a móžetej druhdy w samsnym konteksće stać …

Rěčny kućik dr. Jany Šołćineje z wusyłanja 10.10.2012dowěra – dowěrnik

za organizowanje narodneho dźěła. Dowěrnik resp. dowěrnica měješe dowěru, abo dyrbješe ju znajmjeńša měć. W načasnych strukturach Domowiny so wona funkcija dowěrnika hižo njejewi …

Rěčny kućik dr. Anje Pohončoweje z wusyłanja 26.09.2012Schuldenbremse

Hižo před třomi lětami dachu politikarjo do paragrafa 115 Zakładneho zakonja zapisać nowe postajenje, kotrež ma přiběracemu zadołženju a z tym statnemu bankrotej zadźěwać; tute postajenje rěka němsce „Schuldenbremse“.

Rěčny kućik dr. Sonje Wölkoweje z wusyłanja 19.09.2012Seit Anfang Juli

Serbšćina je rěč, w kotrejž so wěcowniki skłonjuja, maja potajkim padowe formy. A z padami su zwjazane prepozicije, to su tajke małe słowčka kaž na, pod abo do …

Rěčny kućik dr. Jany Šołćineje z wusyłanja 12.09.2012Nachzügler

Serbski přełožk němskeho słowa „Nachzügler“ je tema dźensnišeho rěčneho kućika. Runja němčinje wužiwa so słowo tež w serbšćinje w dwojim zmysle …

Rěčny kućik dr. Anje Pohončoweje z wusyłanja 05.09.2012gegeneinander spielen

W zwisku z koparskim turněrom europskich narodnych mjeńšin słyšachmy tam a zas wuprajenja kaž: woni dobychu na wubranku z Estiskeje. Što je na tutych konstrukcijach wopak?

Rěčny kućik dr. Sonje Wölkoweje z wusyłanja 08.08.2012Alleinstellungsmerkmal – wosebitosć

Chětro husto rěči so w dźensnišej medijowej němčinje wo tym, zo ma čłowjek abo zarjadnišćo někajki „Alleinstellungsmerkmal“, je to nimale hižo modowe słowo. Kak měła serbšćina z tym zapřijećom wobchadźeć?

Rěčny kućik dr. Jany Šołćineje z wusyłanja 22.08.2012Absacker

Wěsće wy, lubi čitarko, što ma być „zmotak“? Kolegowka njedawno powědaše, zo je so tute słowo wutworiło na serbskich swójbnych swjedźenjach …

Rěčny kućik dr. Anje Pohončoweje z wusyłanja 15.08.2012Sächsisches Verbindungsbüro

Swobodny stat Sakska wudźeržuje w někotrych europskich krajach tak mjenowany „Verbindungsbüro“. Srjedź junij wotewrě so tajki běrow tež w Čěskej, we Łužiskim seminarje w Praze. Kak prajimy tutomu zarjadnišću serbsce?

Rěčny kućik dr. Sonje Wölkoweje z wusyłanja 08.08.2012Předlubosće

Kóždy ma swoje předlubosće, tak słyšach njedawno znateho rjec, cyle po němskim přikładźe: „Jeder hat seine Vorlieben“. Serbske słowo „předlubosć“ rozumimy jenož na zakładźe znajomosće němskeho słowa „Vorliebe“ …

Rěčny kućik dr. Jany Šołćineje z wusyłanja 01.08.2012Weisheitszahn

Zuby a zubny lěkar, zajimawa tema tež za rěčny kućik. Čehodla? Njedawno so studentka zamołwi prajo, zo bě pola zubneho lěkarja zuba mudrosće dla …

Rěčny kućik dr. Anje Pohončoweje z wusyłanja 25.07.2012Nahtoderfahrung

Druhdy so stanje, zo něchtó, na přikład při operaciji, nimale wumrěje, ale lěkarjo jeho zaso wožiwja. Někak kóždy dźesaty tajkich pacientow móže so na słowa lěkarjow a dalšich ludźi w samsnym rumje dopominać …

Rěčny kućik dr. Sonje Wölkoweje z wusyłanja 18.07.2012Njerozumny a njezrozumliwy

Njerozumny a njezrozumliwy – to stej dwaj jara podobnej serbskej kajkostnikaj abo adjektiwaj. Wonej pak woznamjenjatej kóždy něšto cyle hinaše a tuž njesměmy jej zaměnić …

Rěčny kućik dr. Anje Pohončoweje z wusyłanja 11.07.2012Behandlungszimmer

Bórze je tak daloko: Skótny lěkar dr. Cyril Žur wotewri swoju nowu praksu w Pančicach-Kukowje. Nowe rumnosće změje při nakupowanišću při droze do směra Kamjenca …

Rěčny kućik dr. Anje Pohončoweje z wusyłanja 04.07.2012Křińčka

K tajkemu prawemu serbskemu kwasej słuša dar słónkow: křińčki, potajkim wowcki abo honačiki z butry. Mjenje znate snadź je, zo rěka tež njedźela do kwasa křińčki …

Rěčny kućik dr. Sonje Wölkoweje z wusyłanja 27.06.2012Slepe hołbje

Njedawno běch w Pólskej na konferency. K wobjedu sydaše kałowe rulady. To mje dopomni na stare serbske mjeno podobneje jědźe …

Rěčny kućik dr. Sonje Wölkoweje z wusyłanja 06.06.2012Šlumpotaty dźeń

Zežiwjenske poradniki su zawjedli němske zapřijeće „Schlampertag“, kotryž směmy sej hdys a hdys dowolić. A kak chcemy tomu serbsce prajić?

Rěčny kućik dr. Jany Šołćineje z wusyłanja 30.05.2012Kreuzfahrt

Čas dowola so bliži a snano tež wy hižo wo tym přemyslujeće, dokal móhli lětsa do dowola wotjěć. Kóždy drje hinak wotpočuje: ći jedni pućuja a so pohibuja, druzy zaso přebywaja dlěši čas na samsnym městnje …

Rěčny kućik dr. Anje Pohončoweje z wusyłanja 23.05.2012Hörsturz

Njedawno so mje něchtó wopraša, kak bychmy serbsce móhli prajić za „Hörsturz“; wotpowědnik dyrbjał być derje zrozumliwy …

Rěčny kućik dr. Sonje Wölkoweje z wusyłanja 16.05.2012Swětadaloki

W dobje globalizacije słyšimy přeco zaso wo zjawach a aktiwitach, kotrež potrjechja cyły swět. Němc wužiwa tu adjektiw „weltweit“, a kak prajimy najlěpje serbsce?

Rěčny kućik dr. Jany Šołćineje z wusyłanja 09.05.2012Erdmännchen

Wěsće wy, što ma być zemski mužik? Njejedna so wo někajku mytisku bytosć a tež nic wo diskriminěrowace pomjenowanje mužow, ně, zemski mužik je posłowny přełožk pomjenowanja zwěrjatkow …

Rěčny kućik dr. Anje Pohončoweje z wusyłanja 02.05.2012budu natwarić

„Dom budźe so klětu natwarić a ja potom budu přińć na jeho poswjećenje.” Tajku abo podobnu sadu słyšimy wšak we wobchadnej rěči časćišo a nichtó njeby so na tym postorkował …

Rěčny kućik dr. Sonje Wölkoweje z wusyłanja 25.04.2012Dundry

W serbskim rozhłosu pytaja so tuchwilu najrjeńše title za nowu CD. Mi so mjez nimi wosebje derje lubi spěw Hanki Markec „Hdyž je dźěd był młody“ …

Rěčny kućik dr. Sonje Wölkoweje z wusyłanja 18.04.2012Hač k dźesać stopnjam

„Wočakujemy temperatury hač k dźesać stopnjam.“ Čehodla mje tuta sada, přeco zaso w rozhłosu słyšana, někak znjeměrnja, wšak to žana spektakularna prognoza njeje?

Rěčny kućik dr. Jany Šołćineje z wusyłanja 11.04.2012Dunkelziffer

W zwisku z oficialnymi statistikami a ličbami čitamy w němskich tekstach husto njeoficialne přispomnjenje, kotrež so takle formuluje: Die Dunkelziffer ist höher …

Rěčny kućik dr. Sonje Wölkoweje z wusyłanja 28.03.2012Boleraz

„Boleraz, boleraz, zeleny boleraz“, kotry Serb, kiž lubuje přećelnu bjesadu, njeje tutón rjany spěw hižo dźesatki razow z cyłeje šije zanošował?

Rěčny kućik dr. Jany Šołćineje z wusyłanja 21.03.2012hotelier abo hotelownik? bankier abo bankownik?

W Serbskich Nowinach steješe w nastawku wo twarje noweho hotela, zo njeje tamnišim hosćencarjam a hotelownikam nowa konkurenca luba. Witam wužiwanje pomjenowanja hotelownik. Čehodla?

Rěčny kućik dr. Anje Pohončoweje z wusyłanja 14.03.2012wutrobity

Hdyž njedawno tu rěčach wo naležnosćach wutroby, naspomnich w tym zwisku wutrobity. Wo tutym adjektiwje chcu dźensa trochu rozmyslować …

Rěčny kućik dr. Sonje Wölkoweje z wusyłanja 07.03.2012Bowar

W februarskich dnjach kruteho zmjerzka je so tu rozhłosu zjewiło zajimawe słowo, wo kotrymž so twjerdźeše, zo w žanym słowniku njesteji, mjenujcy „bowar“ …

Rěčny kućik dr. Anje Pohončoweje z wusyłanja 29.02.2012Schaltjahr & Schalttag

Lětsa je zaso tak daloko a wšitcy, kotřiž su so hdy 29. februara narodźili, móža po štyrjoch lětach abstinency zaso na prawym datumje narodniny swjećić …

Rěčny kućik dr. Jany Šołćineje z wusyłanja 22.02.2012Fernbedienung

W serbskim internetowym forumje čitachmy njedawno diskusiju wo tym, kak bychmy móhli němsku zestajenku „Fernbedienung“ do serbšćiny přełožić …

Rěčny kućik dr. Jany Šołćineje z wusyłanja 15.02.2012Bičwolejbul

Serbski słownikar Filip Rězak bě měnjenja, zo je kóždy Serb, kiž požčonki wužiwa jenož přelěni, město toho serbske słowa tworić. Zo pak to w našim modernym swěće ani tak jednorje njeje, wam dźensa dopokazam …

Rěčny kućik dr. Anje Pohončoweje z wusyłanja 08.02.2012Herzensangelegenheit

Njedawno wobroći so znaty na mnje a skoržeše, zo jewi so w serbskich tekstach přeco husćišo wuraz wutrobita naležnosć za němske „Herzensangelegenheit“, štož je tola, tak měnješe, wopak, wšak rěka wutrobity „herzhaft“ …

Rěčny kućik dr. Jany Šołćineje z wusyłanja 01.02.2012Njepřismudźawka

Móžeće sej předstajić, što ma być „njepřismudźawka“? Tole so mje njedawno Lipšćanski kolega wopraša. Słowo rjenje „serbsce“ klinči a wotpowěduje bjezdwěla słowjanskemu wašnju tworjenja słowow přez wotwodźowanje …

Rěčny kućik dr. Sonje Wölkoweje z wusyłanja 24.01.2012Kruwy su měrne skoća

Kruwy su měrne skoća – tak słyšach njedawno někoho rjec, ale je to prawje prajene? Móžeće sej myslić, zo njebych so tak prašała, hdyž njeby tu zmylk był …

Rěčny kućik dr. Sonje Wölkoweje z wusyłanja 19.01.2012Zadešćowana njedźela

Lětuša zyma wšak je hač dotal skerje njewšědna. Po dołhej periodźe suchoty so w poslednim času tola hdys a hdys zaso dešćuje, na sněh wšak w serbskej Łužicy přeco hišće čakamy …

Rěčny kućik dr. Sonje Wölkoweje z wusyłanja 11.01.2012Weihnachtsbaumentsorgungsstandort

Hody su nimo, je hižo po Třoch kralach a pomału je čas so rozžohnować z hodownej pychu. Hodowny abo božodźěsćowy štomik, kotryž smy patoržicu rjenje wupyšili ma so slěkać a wotnjesć …

Rěčny kućik dr. Jany Šołćineje z wusyłanja 04.01.2012schmökern

Nichtó z was, lubi čitarjo, drje na tym njedwěluje, zo je za dźěći wažne, hižo zahe knihi čitać. Štóž je do ćišćaneho słowa zalubowany, wjele a intensiwnje čita a w tutym zwisku wužiwa so w němčinje werb „schmökern“ …

Rěčne kućiki z lěta 2011

Rěčny kućik dr. Anje Pohončoweje z wusyłanja 28.12.2011mnoho / mnohe

W spisownej hornjoserbšćinje wužiwa so druhdy za zwuraznjenje wjetšeho mnóstwa pronomen mnoho, kotryž ma samsny woznam kaž pronomen wjele …

Rěčny kućik dr. Jany Šołćineje z wusyłanja 21.12.2011jeli

Wužiwanje słowčka jeli – po słownej družinje konjunkcija – je tema dźensnišeho rěčneho kućika, a tuž „zapakuju“ teoretisku gramatiku takrjec do „hodowneho konteksta“ …

Rěčny kućik dr. Anje Pohončoweje z wusyłanja 14.12.2011Stollen

Adwentny čas njezwjazujemy jenož ze swěčkami a přihotom na hody, ale tohorunja z wosebitymi chłóšćenkami. K nim słuša tež wosušk …

Rěčny kućik dr. Sonje Wölkoweje z wusyłanja 07.12.2011Předźenak II

Njedawno sym wam tu předstajiła pochad mjena nowinskeje přiłohi „Předźenak“. Z historiskim předźenakom, wikowarjom z předźenom, pak je zwjazana hišće dalša stawiznička …

Rěčny kućik dr. Jany Šołćineje z wusyłanja 30.11.2011Gebiss

Njedawno swjećachmy kulojte narodniny, a w rozmołwje dominowachu temy kaž jězby na kuru, lěkowanje abo chorosće.  W tutym zwisku so mje přiwuzna wopraša, kak přełožimy němske słowo  „Gebiss“ do serbšćiny …

Rěčny kućik dr. Sonje Wölkoweje z wusyłanja 23.11.2011Předźenak I

Njedawno so mje znata wopraša, čehodla poprawom rěka přiłoha Serbskich Nowin „Předźenak“. To je zajimawe prašenje, kotrež dowjedźe nas do stawiznow …

Rěčny kućik dr. Anje Pohončoweje z wusyłanja 16.11.2011Wohnheim

Kak prajimy serbsce na němske „Wohnheim“? Na tute prašenje wočakujemy jednoru wotmołwu, wšak je so hižo dawno přesadźiło cuze słowo internat …

Rěčny kućik dr. Jany Šołćineje z wusyłanja 09.11.2011Alm

Pišu dźensa wo rjanej temje „dowol“. Wězo wšitcy wěmy, zo „doma, doma rjenje je“ – ale tam a sem ćehnje nas tola do dalokeho swěta …

Rěčny kućik dr. Sonje Wölkoweje z wusyłanja 02.11.2011Sad a płody

Nazyma tu je a ze štomow smy zešćipali sad: slowki, jabłuka, krušwy a druhe płody. Sad a płody – je tu někajki rozdźěl, a kak tutej słowje prawje wužiwamy?

Rěčny kućik dr. Jany Šołćineje z wusyłanja 26.10.2011coup

Njedawno pisaše serbski žurnalist w rubrice „widźał – słyšał – napisał“, zo bě so  smjerć bohatemu konjacemu wikowarjej poradźił cyle wosebity, kedźbyhódny „coup“.

Rěčny kućik dr. Jany Šołćineje z wusyłanja 19.10.2011Junggesellenabschiedsparty

Z někotrymi přełožkami do serbšćiny so tež rěčespytnicy bědźa. Přikład za to je němske słowo „Junggesellenabschschiedsparty“, za kotryž pytaše njedawno rozhłosownica serbski ekwiwalent …

Rěčny kućik dr. Anje Pohončoweje z wusyłanja 12.10.2011Wandrowski

Čitach jónu, zo je so młody rjemjeslnik po třilětnej walcy nawróćił. Nimo nowšeje němskeje požčonki „walca“ wužiwamy w serbšćinje dalšu němsku požčonku za tutón hišće dźensa žiwy nałožk rjemjeslniskeho pućowanja …

Rěčny kućik dr. Jany Šołćineje z wusyłanja 05.10.2011„Er steht vor dem Nichts“

Njedawno wopraša so mje wučerka, kak móhła do hornjoserbšćiny přełožić sadu: „Er steht vor dem Nichts“ …

Rěčny kućik dr. Anje Pohončoweje z wusyłanja 28.09.2011Nachträglich gratulieren

Kak móžu najlěpje serbsce prajić, hdyž chcu někomu „nachträglich“ k narodninam wšitko dobre wupřeć. W dwuzwjazkowym němsko-hornjoserbskim słowniku podaty ekwiwalent klinči trochu cuze: někomu post festum gratulować …

Rěčny kućik dr. Anje Pohončoweje z wusyłanja 21.09.2011Energiesparlampe

Mjeztym su klasiske žehlawki wusłužili, město toho wužiwaja so lampy, kotrež wo wjele mjenje energije přetrjebaja …

Rěčny kućik dr. Jany Šołćineje z wusyłanja 14.09.2011Baumhaus

Štóž ma zahrodu abo domske, twari sej hustodosć za najwšelakoriše potrjeby hišće dalšu mału budku, na přikład za hrajkanje dźěći. Nanojo natwarja swojim lubuškam drjewjanu budku w krónach abo hałzach štomow …

Rěčny kućik dr. Anje Pohončoweje z wusyłanja 07.09.2011Lausitzer Seenland

Kumštnje tworjena krajina měła być wulke wočerstwjenišćo za domoródnych runje tak kaž za turistow, kotřiž změja tule wšelake móžnosće wodoweho sporta. Němsce mjenuje so wona „Lausitzer Seenland” …

Rěčny kućik dr. Jany Šołćineje z wusyłanja 31.08.2011Ławkowy susod a sedźenski partner

Nowe šulske lěto je so zahajiło. W tutym zwisku myslu na tekst, w kotrymž čitach, zo šulerjo na zakładźe „sedźenskeho porjada zhonja, štó je jich ławkowy susod“ …

Rěčny kućik dr. Sonje Wölkoweje z wusyłanja 24.08.2011Daloko abo šěroko?

„Das ist ein weites Feld ...“ – znajeće tutón sławny citat z Fontanoweho romana „Effi Briest“? Praji so takle husto, hdyž nochce něchtó wo někajkim prašenju dale diskutować, …

Rěčny kućik dr. Jany Šołćineje z wusyłanja 17.08.2011w pohibje – pohibować so

Připadnje dohladach so informaciskeho łopjena w čěskej rěči z tekstom, kiž rěka w serbskim přełožku: stopołsta respektiwnje stopjećdźesat lět w pohibje. Pohib – hibanje – pohibowanje – hibićiwy – wulka to słowna swójba.

Rěčny kućik dr. Sonje Wölkoweje z wusyłanja 10.08.2011Čerstwy nan?

Njedawno čitach wo młodym hudźbniku, zo dyrbi sej jako čerstwy nan swój čas derje zarjadować. Za młodeho nana, kotryž to hišće dołho njeje, wšak zda so mi pomjenowanje „čerstwy nan“ tola trochu dźiwne.

Rěčny kućik dr. Sonje Wölkoweje z wusyłanja 27.07.2011Wustup z atomoweje energije

W němskorěčnych medijach zetkawamy so w poslednim času husto z wurazom Atomenergieausstieg. Wotpowědne powěsće namakamy wězo tež w serbskich wozjewjenjach. Kak wobchadźamy w serbšćinje z mjenowanej zestajenku?

Rěčny kućik dr. Jany Šołćineje z wusyłanja 20.07.2011Bundesfreiwilligendienst

We wójsku drje tež dale wojacy słuža, ale woborna winowatosć hižo njewobsteji. Z tuteje přičiny dóstanje wot 1. julija sem cyłe wuprajenje we wójsku słužić hinaši woznam, dokelž wukonjeja słužbu jenož hišće dobrowólni.

Rěčny kućik dr. Jany Šołćineje z wusyłanja 13.07.2011Baumarkt

Njedawno praji znaty, zo dyrbi po swjatoku hišće něšto na twarskim hermanku wobstarać. Lubi mužojo! Stajnje zaso was wobdźiwamy, kak rady sebi tam dojědźeće, ale twarski hermank to zawěsće njeje …

Rěčny kućik dr. Sonje Wölkoweje z wusyłanja 06.07.2011Dalše tykancy

Hdyž bě tu njedawno wo poliwancu abo jejkowej šece rěč, přińdźe mi do myslow, zo je tola hišće rjetomas dalšich tykancow, kotrež bychu sej serbske hospozy pola pjekarja snano tež w dobrej serbšćinje kazać chcyli.

Rěčny kućik dr. Sonje Wölkoweje z wusyłanja 29.06.2011Eierschecke

W rěčnym kućiku je so hižo raz rěčało wo sławnej, pječa saksko-durinskej tykancowej specialiće, kiž rěka němsce Eierschecke. Tehdy je so namjetował ekwiwalent „jejkowa šeka“.

Rěčny kućik dr. Jany Šołćineje z wusyłanja 22.06.2011„Blickkontakt haben“ – Hautkontakt

Njedawno so mje něchtó wopraša, kak móhł němske „mit jemandem Blickkontakt haben“ do serbšćiny přełožić.

Rěčny kućik dr. Anje Pohončoweje z wusyłanja 15.06.2011njebohi

Njedawno słyšach tute wuprajenje: „Poprawom njebychmy směli prajić, zo je něchtó „njebohi” – wón wšak je nětko pola Boha, potajkim njeje nje-bohi”. Što k tomu rěčespytnicy praja?

Rěčny kućik dr. Jany Šołćineje z wusyłanja 08.06.2011genießen

Je zrudne, ale Serbja nimaja runohódny wotpowědnik za němske słowjeso „genießen“ …

Rěčny kućik dr. Anje Pohončoweje z wusyłanja 01.06.2011Bože spěće

W katolskich stronach mjenuje so jutřiši swjedźeń donjebjesspěće (resp. do njebjes spěća), w spisownej rěči wužiwa so zwjetša Bože spěće.

Rěčny kućik dr. Jany Šołćineje z wusyłanja 25.05.2011Lampenfieber

Njedawno so mje něchtó wopraša, kak móhł sadu „Ich habe Lampenfieber“ serbsce zwuraznić. Jasne je, zo nima serbski wotpowědnik ničo z lampu a tež nic ze zymicu činić …

Rěčny kućik dr. Anje Pohončoweje z wusyłanja 18.05.2011wono abo wone?

Njedawno wopraša so mje wučerka, kak ma neutrumowa forma 3. wosoby singulara prawje rěkać: wono abo wone. Prjedy smy wuknyli, zo ma to rěkać wono, nětko steji we wučbnych materialijach jenož hišće wone. Kak tomu?

Rěčny kućik dr. Sonje Wölkoweje z wusyłanja 11.05.2011Folijowe hadźicy

Lubi čitarjo, što sej wy předstajeće pod folijowymi hadźicami. Njedawno čitach tajke słowo w nowinach. Dźěše tam wo folijowe hadźicy za silěrowanje a składowanje picy – potajkim wo wotpowědnik za němsku Schlauchfolie …

Rěčny kućik dr. Jany Šołćineje z wusyłanja 04.05.2011sinnlich

Njedawno so mje něchtó wopraša, kak móhł němsku sadu: „Sie ist eine sinnliche Frau“ do serbšćiny přełožić.

Rěčny kućik dr. Jany Šołćineje z wusyłanja 27.04.2011Kofejwarjenje

Što maja słowa kaž: bulkopanje, kartyhraće abo kofejwarjenje zhromadneho? Mjenowane přikłady su werbalne substantiwy.

Rěčny kućik dr. Jany Šołćineje z wusyłanja 13.04.2011začinić a/abo zawrěć

Njedawno přemyslowach wo tym, w kotrych kontekstach so něšto začini a što so skerje zawrěje. W zmysle němskeho werba „schließen“ stej wobě formje korektnej, tak steji w słownikach.

Rěčny kućik dr. Anje Pohončoweje z wusyłanja 06.04.2011bei Tagesanbruch usw.

Smy hižo husćišo na to skedźbnili, zo wužiwamy w serbšćinje druhdy hinaše prepozicije hač w němčinje resp. porno němčinje scyła žane. Tole potrjechi mjez druhim słowne skupiny, kotrež zwuraznjeja wěstu dobu časa …

Rěčny kućik dr. Sonje Wölkoweje z wusyłanja 30.03.2011Passwort

Zo by přeco zawěsćene było, zo sedźi prawy čłowjek před ličakom a zo ma wón tež prawo, wšelake programy wužiwać, twory skazać abo informacije wotwołać, dyrbimy husto zapodać tak mjenowany Passwort.

Rěčny kućik dr. Anje Pohončoweje z wusyłanja 23.03.2011Fasten

Póstny čas skići mnohim wěriwym a njewěriwym přijomnu składnosć so. W tutym zwisku wopraša so mje njedawno znaty, kak ma prawje serbsce rěkać: „Wón posći so mjaso.“ abo „Wón posći so mjasa.“.

Rěčny kućik dr. Jany Šołćineje z wusyłanja 16.03.2011k awtej – k awće

Praji so, zo někotři swoje awto lubuja. Njemóžu a nochcu tole hódnoćić, dokelž sama k wonym wosobam njesłušam. Štóž pak swoje awto lubuje, měł znajmjeńša tež słowo prawje wužiwać!

Rěčny kućik dr. Sonje Wölkoweje z wusyłanja 09.03.2011Geisterfahrer

Druhdy warnuje so, zo je na někajkim wotrězku awtodróhi po puću tak mjenowany „Geisterfahrer“. Kak měła so tajka powěsć zeserbšćić?

Rěčny kućik Marka Grojlicha z wusyłanja 02.03.2011Hlina – lina

Da chcyše tola njedawno něchtó wědźeć, hač su liny z hliny! Jako něhdyši wudźer sym rjekł: „Ně, liny njejsu hlinjane, njejsu z hliny, z tuteje družiny pjeršće, kiž rěka němsce Lehm. Liny su mjenujcy ryby …

Rěčny kućik dr. Jany Šołćineje z wusyłanja 23.02.2011ličbniki

Njedawno mi něchtó powědaše, zo „su na jeho narodniny pjeć hólcow přišli“. Fakt drje bě zwjeselacy, wuprajenje pak korektne njebě. Haj, z ličbnikami je tajka wěc w serbšćinje!

Rěčny kućik dr. Anje Pohončoweje z wusyłanja 16.02.2011Schieflage

Nazymu zašłeho lěta čitachmy w němskich medijach wo tójšto akcijach a demonstracijach, kotrež měrjachu so přećiwo „soziale Schieflage“. Móžu němske słowo “Schieflage“ do serbšćiny přełožić ze křiwe połoženje?

Rěčny kućik dr. Jany Šołćineje z wusyłanja 09.02.2011„maćernorěčnicy“

Njedawno čitach zajimawy tekst wo Serbach, kiž podpěruja serbskorěčne kubłanje w Slepjanskich kónčinach. W nadpismje jewješe so pomjenowanje „maćernorěčnicy“, kotremuž so někak dźiwach …

Rěčny kućik Marka Grojlicha z wusyłanja 02.02.2011Wujer a Wopaleń

Što poprawom je WUJER?? Jeli nětko ći wudźerjo mjez wami měnja, zo je to druhe mjeno za wuhorja, za rybu z němskim mjenom Aal, tak dyrbju wam rjec, ně, to njetrjechi!

Rěčny kućik dr. Sonje Wölkoweje z wusyłanja 26.01.2011Tante-Emma-Laden

Na kromje městow rostu wulke nakupowanske centrumy kaž hriby ze zemje. To je sylna konkurenca za drobnych wikowarjow. Němsce mjenuja jich rady Tante-Emma-Läden. Kak drje bychmy to serbsce zwuraznili?

Rěčny kućik dr. Jany Šołćineje z wusyłanja 19.01.2011Prepozicija „přez“

Njedawno mi něchtó zdźěli, zo pisa „swoje domjace dźěło přez temu medije“. Oj, sej myslach, zajimawa tema – ale pisać dźěło přez tu abo tamnu temu – tu něšto njetrjechi!

Rěčny kućik dr. Anje Pohončoweje z wusyłanja 13.01.2011Gebrauchsanweisung

Jedyn abo druhi z Was je dóstał k hodam někajki techniski aparat darjeny. Kóždemu wužiwarjej so doporuči, zo njech sej do prěnjeho wužiwanja najprjedy „gebrauchsanweisunku” přečita. Kak prajimy k tomu najlěpje serbsce?

Rěčny kućik dr. Jany Šołćineje z wusyłanja 05.01.2011Kwanowy měch

W nowej knize Jurja Kocha „Zabych ći něšto rjec“ čitach wo „wupowěsnjenych kwanowych měchach“. „Kwanowy měch“ – tutón wuraz budźe młodej a zawěsće tež srjedźnej generaciji lědma znaty.

Rěčne kućiki z lěta 2010

Rěčny kućik dr. Jany Šołćineje z wusyłanja 06.01.2010lóze, cuze – lózi, cuzi

Dźensa wo cuzych słowach njeporěču, ale wo cuzych ludźoch a wo lózych hólcach …

Rěčny kućik dr. Anje Pohončoweje z wusyłanja 13.01.2010Eine-Welt-Laden

Mnohi připosłuchar dopomina so zawěsće na prěnje lěta po politiskim přewróće, hdyž nastachu tež we wuchodnej Němskej tak mjenowane „Dritte-Welt-Läden“ – serbsce: wobchody z tworami Třećeho swěta.

Rěčny kućik dr. Anje Pohončoweje z wusyłanja 20.01.2010Schnee schieben

Wot spočatka lěta dyrbimy so we Łužicy ze sněhom bědźić. Dźěći so wězo wjesela, ale dorosćeni stonaja hladajo na masy sněha, štož mjenujcy kóždy dźeń znowa za nich rěka: sněh sypać. Abo tola radšo storkać?

Rěčny kućik dr. Sonje Wölkoweje z wusyłanja 27.01.2010Sněh

Sněh je tema, kotraž nas w zymje njemało zaběra. Chcemy sej jónu wobhladać, kak hodźi so serbsce wopisać proces, hdyž tute zymske spadki pomału wšo zakryja …

Rěčny kućik dr. Sonje Wölkoweje z wusyłanja 03.02.2010Sněženki, sněhaki a sněhowki

Dźensa chcu wam předstajić někotre wot sněha wotwodźene słowa. Te su wězo zwjetša někak ze zymu zwjazane, ale budźeće widźeć, zo su tež wuwzaća …

Rěčny kućik dr. Anje Pohončoweje z wusyłanja 10.02.2010Eiszapfen – bibaski

W lětušej zymje wuhladamy je zaso husćišo: na chěžach, abo lěpje prajene pod třěchami wisaja lodowe bibaski. Pochad słowa bibasa resp. bibaska njehodźi so wujasnić …

Rěčny kućik dr. Jany Šołćineje z wusyłanja 17.02.2010Nacktscanner

Tuchwilu so wo tym přemysluje, kak hodźi so wěstota na lětanišćach zaručić. W tutym zwisku diskutuje so wo nowym techniskim nastroju, kiž mjenuje so w němčinje „Nacktscanner“. Što pak je serbski wotpowědnik?

Rěčny kućik dr. Sonje Wölkoweje z wusyłanja 03.03.2010Kopyto

Njemóžeš wšitko na jedne kopyto bić, tak móžemy prajić, hdyž chcemy někoho pohnuć, zo njeby wšelake wěcy bjez trěbneho rozeznawanja na samsne wašnje posudźował. Tute kopyto pak nima ničo z konjemi činić, ale ze šewcom …

Rěčny kućik dr. Jany Šołćineje z wusyłanja 10.03.2010po wobchodach běhać abo chodźić?

Hdyž dźe wo nakupowanje, maja žony a mužojo rozdźělnej strategiji. To wuskutkuje so samo na to, kotry werb ma so wužiwać …

Rěčny kućik dr. Sonje Wölkoweje z wusyłanja 17.03.2010woble jejo

Njedźelu sej rady popřeju k snědani woble jejko. Znajeće tón wuraz? Jedna so wo zwarjene jejo, někotři wšak praja tak jenož na twjerde zwarjene jejo.

Rěčny kućik dr. Jany Šołćineje z wusyłanja 24.03.2010Nazdar!

Hižo w dźěćacych lětach sym so dźiwała, zo nan wěstych ludźi jenož z „Nazdar!“ strowješe. Dr. Jana Šołćina wě, što woznamjenja postrowjenje.

Rěčny kućik dr. Jany Šołćineje z wusyłanja 31.03.2010rano – ranko – ranje

„Hdźe je mi woda jutrowna ze žórła čerstweho,
štó mi tej jasnej načerpa do słónca na ranko?”
Tak rěka pola Zejlerja w znatym spěwje. …

Rěčny kućik dr. Anje Pohončoweje z wusyłanja 07.04.20010nastorčić – připić

Swjeću dźensa narodniny a tuž chcemy hromadźe nastorčić! Abo rěka to sej připić? Dr. Anja Pohončowa wě radu …

Rěčny kućik dr. Anje Pohončoweje z wusyłanja 14.04.2010Trjebam ja to činić abo dyrbju ja to činić?

“Trjebam ja to činić?”, wopraša so mje njedawno mój syn. Dobre prašenje!

Rěčny kućik dr. Anje Pohončoweje z wusyłanja 21.04.2010Trjebam ja to činić abo dyrbju ja to činić? II

Njedawno sym tu rěčała wo wopačnym wužiwanju werba trjebać jako modalneho werba město praweho dyrbjeć …

Přinošk dr. Sonje Wölkoweje z wusyłanja 28.04.2010Dobra wola

Što je dobra wola? – Z tutym wurazom hódnoćimy něčeju wolu, něčeje chcyće jako něšto pozitiwne. Dobra wola móže tež zwólniwosć ke kompromisam zwuraznić. Dobra wola je zakład za harmoniske zhromadne žiwjenje ludźi …

Rěčny kućik dr. Jany Šołćineje z wusyłanja 05.05.2010tam a sem - hdys a hdys - druhdy

Serbske „tam a sem“, „hdys a hdys“ a „druhdy“ maja drje samsny woznam kaž němske „manchmal“, mjez nimi pak su drobne stilistiske rozdźěle …

Přinošk dr. Sonje Wölkoweje z wusyłanja 12.05.2010Zeitverzug

Što je časowa ćahańca? Ja sej ničo pod tym předstajić njemóžu a wy snano tež nic. A tola sym w nowinach čitała, zo ma Budyski wokrjes wotpohlad, někajki projekt bjez časoweje ćahańcy zwoprawdźić …

Rěčny kućik dr. Jany Šołćineje z wusyłanja 19.05.2010mjeńklować

Njedawno so něchtó wopraša, kak rěka serbsce grübeln.

Rěčny kućik dr. Anje Pohončoweje z wusyłanja 26.05.2010změna a na e 1

Husto słyšimy formy kaž Wón je z přećelami po puću město Wón je z přećelemi po puću abo dwaj tydźenjaj město dwaj tydźenjej. Wuběr přikładow Wam pokazuje, wo čo dźe, mjenujcy wo změnu wokala a do e.

Rěčny kućik dr. Anje Pohončoweje z wusyłanja 02.06.2010změna a na e 2

Njedawno dźěše w rěčnym kućiku wo změnu a na e mjez mjechkimaj konsonantomaj, kotraž je w spisownej rěči obligatoriska, to rěka zawjazowaca …

Rěčny kućik dr. Sonje Wölkoweje z wusyłanja 09.06.2010při abo na

Knjez Kowar je docent při uniwersiće, knjez Krawc zaso wučer při gymnaziju. Kajka institucija blisko při uniwersiće drje to je, hdźež knjez Kowar wuwučuje. A čehodla njemjenuje so šula, hdźež je knjez Krawc z wučerjom? …

Přinošk dr. Jany Šołćineje z wusyłanja 16.06.2010Serbska kopańca

Słyšiće-li w tutych dnjach muža abo hólca prajić „To bě rjany pas“, potom njejedna so ani wo kožany wobwjaz wokoło brjucha, ani wo transportnu připrawu w zawodźe, ale prawdźepodobnje wo přihrawku bula w kopańcy.

Rěčny kućik dr. Jany Šołćineje z wusyłanja 23.06.2010na

Hakle njedawno je wam, lubi posłucharjo, moja kolegina w rěčnym kućiku něšto wo wužiwanju prepozicije na powědała. Njewospjetuju ničo, přiwobroću pak so wužiwanju mjenowaneje prepozicije, kotrež zwisuje z podaćom časa.

Rěčny kućik dr. Anje Pohončoweje z wusyłanja 30.06.2010zajtšo

Dobre zajtšo, lubi čitarjo! Haj, sće prawje čitali: dobre zajtšo! Takle přeja sej Delnjoserbja dobre ranje. Ale zwotkel maja Delnjoserbja swoje zajtšo?

Rěčny kućik dr. Jany Šołćineje z wusyłanja 07.07.2010na dowol – do dowola?

Bórze budźe čas dowola. Kaž w etymologiskim słowniku steji, zwisuje dowol ze słowjesom dowolić, potajkim sebi samomu abo někomu něšto dowolić.

Rěčny kućik dr. Sonje Wölkoweje z wusyłanja 14.07.2010Lěnja koža

Njedawno sym w nowinach čitała wo šěrokej paleće prózdninskich poskitkow za dźěći a młodostnych. Rěkaše tam, zo njetrjebaja woni so tuž na lěnjej koži waleć.

Rěčny kućik dr. Jany Šołćineje z wusyłanja 21.07.2010Kuschelecke

W předawanišćach meblow kaž tež we wabjenskich prospektach čitamy husto słowo „Kuschelecke“. Kak pak je serbsce pomjenujemy?

Rěčny kućik dr. Anje Pohončoweje z wusyłanja 28.07.2010beschusshemmende Fenster

W němčinje wutworja so husto we fachowych wobłukach ćežkozrozumliwe słowa, za kotrež druhdy tež serbski wotpowědnik trjebamy. Jedne tajke słowo je „beschusshemmend“ …

Rěčny kućik dr. Sonje Wölkoweje z wusyłanja 04.08.2010Njetopyr

Pyr, pyr njetopyr! W kóžanym kabaćiku na sćěnje, na gózdźiku. Tajke hrónčko je Willibald von Schulenburg před wjace hač sto lětami w Slepom zapisał …

Rěčny kućik dr. Jany Šołćineje z wusyłanja 11.08.2010Windbeutel

Wěsće wy, lubi čitarjo, što ma być pječeny wětřik? Nochcych swojimaj wočomaj wěrić, jako wuhladach njedawno pomjenowanje pječeny wětřik jako wotpowědnik němskeje zestajenki „Windbeutel“ …

Rěčny kućik dr. Anje Pohončoweje z wusyłanja 18.08.2010pitśku

Eksistuje tójšto přikładow za podobne abo samsne słowa w hornjo- a delnjoserbšćinje. Namakamy pak tež dosć wurazow, kiž so rozeznawaja. Někotre z nich wuwabja samo pola tamneho rěčneho partnera posměwk.

Rěčny kućik dr. Sonje Wölkoweje z wusyłanja 25.08.2010ale abo pak

Druhdy chcemy při rěčenju wšelake fakty napřećo stajić. Za to wužiwamy w serbšćinje mjez druhim słowčce ale a pak …

Rěčny kućik dr. Anje Pohončoweje z wusyłanja 08.09.2010Amt und Beruf ausüben

Němska hamtska rěč lubuje konstrukcije kaž „einen Beruf ausüben“: Druhdy je do serbšćiny přewzamy a čitamy potom: „Wón wukonja powołanje třěchikryjerja.“ Njezwučene a trochu njelepje tole w serbšćinje tohodla klinči …

Rěčny kućik dr. Anje Pohončoweje z wusyłanja 22.09.2010„Hochbegabung“ a „Hochwasser“

Što matej němskej słowje „Hochbegabung“ a „Hochwasser“ zhromadneho? Prawje: prěni dźěl tuteju zestajenkow je němski adjektiw „hoch“. A što matej serbskej wotpowědnikaj zhromadneho?

Rěčny kućik dr. Jany Šołćineje z wusyłanja 29.09.2010Haarspülung/ Haarpackung

Za tójšto němskich pomjenowanjow njeje přeco hišće serbskich wotpowědnikow, byrnjež předmjet, kotryž wone pomjenuja, hižo dołho eksistował. Někotre tajke słowa zwisuja z kosmetiku …

Rěčny kućik dr. Sonje Wölkoweje z wusyłanja 06.10.2010wudrěwać

Terorisća wudrěwaja knježerstwo – die Terroristen erpressen die Regierung. Je to prawje přełožene? Hdyž so hižo tak prašam, móžeće sej wěsće hižo myslić, zo nic.

Rěčny kućik dr. Jany Šołćineje z wusyłanja 13.10.2010Konfektionsgröße

Tež ja sym sej wobhladała film „frizeza“ ze znatej serbskej dźiwadźelnicu we hłownej róli. W zwisku z diskusiju wo wulkosćach drasty wopraša so něchtó, kak rěka serbsce „Konfektionsgröße“ …

Rěčny kućik Marka Greulicha z wusyłanja 20.10.2010Wjesne mjeno Lichań

Połdra kilometra sewjernje Klukša leži mjez Małej a Wulkej Sprjewju wjeska Lichań, prěni raz naspomnjena 1394 jako Lychan …

Rěčny kućik dr. Sonje Wölkoweje z wusyłanja 27.10.2010ridrować

„Kak te kolesa ridorweja!“ Takle pisa w swojej knize „Na kóncu dnja“ Jurij Koch. Wězo njeje forma tutoho werba spisownorěčna, ale wotpowěduje dźensnišemu katolskemu dialektej. Ale zwotkel so wone bjerje?

Rěčny kućik dr. Jany Šołćineje z wusyłanja 03.11.2010pjasćowanje

Njedawno čitach w teksće serbskeje wučbnicy, zo je něchtó „němski mišter w muchowaze“. Chwilku přemyslowach. Zakładna forma słowa rěka potajkim „muchowaha“, a tuž wědźach, zo ma to něšto ze sportom činić …

Rěčny kućik dr. Jany Šołćineje z wusyłanja 24.11.2010Aktendulli

Šulerjo a šulerki trjebaja za šulu najwšelakoriše dźěłowe materialije. Njedawno jewješe so w dźeniku našeho syna wuraz „Aktendulli“. Wučerka bě serbsce připisała postrow na mnje z přispomnjenjom „tema za rěčny kućik“.

Rěčny kućik dr. Sonje Wölkoweje z wusyłanja 01.12.2010Boži narodk a betlehem

W adwentnym času porjeńšamy sej kaž kóžde lěto zaso rjenje swoje stwy z hałžkami, swěčkami, adwentnym wěncom a druhej pychu

Rěčny kućik dr. Anje Pohončoweje z wusyłanja 08.12.2010Fertigbackmischung und Fertigteig

Hdyž dyrbi jónu spěšnje hić abo so krótkodobnje wopyt přizjewi a chceš skoku tykanc napjec, je derje, hdyž maš doma w kamorje stejo „Fertigbackmischunku“. Kak móžemy najlěpje serbsce tomu prajić?

Rěčny kućik dr. Sonje Wölkoweje z wusyłanja 15.12.2010Što čini ćěsto?

Čas hodowneho pječwa tu je. Nimo poprjancow wšak znajemy wšitcy wosuški abo štricle. Tute pjeku so z droždźoweho ćěsta, kotrež ma wosebitosć, zo dyrbi po naměšenju chwilu na ćopłym městnje stać …

Rěčny kućik dr. Jany Šołćineje z wusyłanja 22.12.2010Prawdźepodobnje změjemy běłe hody!

Dźěći so zawěsće nad njewšědnje dołho trajacym sněhowanjom wjesela, dorosćeni skerje nic. Njedawno něchtó praješe, zo je hładkeje dróhi dla „do suwanja přišo“ …

Rěčny kućik dr. Sonje Wölkoweje z wusyłanja 29.12.2010laufen lassen

W rozmołwje z młodym kompjuterowym fachowcom zasłyšach njedawno komentar, zo wón nětko swój nowonapisany program „běžeć wostaji“. Wostaju něšto běžeć – tuta konstrukcija so po wšěm zdaću šěri, je pak přiwšěm zmylk …

Rěčne kućiki z lěta 2009

Rěčny kućik dr. Anje Pohončoweje z wusyłanja 07.01.2009wuchajcy

Mamy "rukajcy" a "nohajcy" – tuž wužiwajmy za "nawušniki", kiž njejsu za słuchanje hudźby, ale za wohrěwanje wuši myslene, cyle jednorje "wuchajcy".

Rěčny kućik dr. Anje Pohončoweje z wusyłanja 14.01.2009Bindfaden

Hdyž prašeš so Serbow za serbskim słowom za "Bindfaden", wotmołwi drje wjetšina ze słowom "štryčk". Tola mamy hišće rjeńše słowo za to …

Rěčny kućik dr. Jany Šołćineje z wusyłanja 21.01.2009Schnürsenkel

Stajnje zaso wužiwamy słowa w serbšćinje, kiž su poprawom němske. Druhdy serbski wotpowědnik znajemy, druhdy pak dyrbja samo eksperća tróšku přemyslować ...

Rěčny kućik dr. Anje Pohončoweje z wusyłanja 04.02.2009Napismo abo nadpismo?

Mnozy njejsu wěsći, hač rěka "Überschrift" serbsce napismo abo nadpismo. Abo dawa w serbšćinje rozdźěl k "Inschrift"?

Rěčny kućik dr. Jany Šołćineje z wusyłanja 11.02.2009Abwrackprämie

Někotre nowe słowa klinča hižo němčinje spodźiwnje, přiwšěm pak so spěšnje etablěruja. Přełožk do serbšćiny je za to čim ćeši …

Rěčny kućik dr. Jany Šołćineje z wusyłanja 18.02.2009rězać - krać - třihać

Hdyž něchtó chlěb rěza, rěči pak špatnu serbšćinu abo nimo runjewon najčerstwiši chlěb. Mjechki chlěb, kiž takle jěmy, so kraje. Z třihanjom tam tež dale njepřińdźeš …

Rěčny kućik dr. Anje Pohončoweje z wusyłanja 25.02.2009křćeńca – křćizna – kolańca

Hdyž so dźěćo wukřćije, proša někotři na křćeńcu, tamni na křćizna a zaso druzy na kolańcu. Wšitcy drje měnja samsny podawk, su pak tute tři zapřijeća woprawdźe synonymy?

Rěčny kućik dr. Sonje Wölkoweje z wusyłanja 04.03.2009Rostlinarnje

Hdyž w serbšćinje prawje słowo paratne njeje, spytaš, sej je někak wotwodźować. Tak drje je słowo "zahrodkarnja" nastało, štož ma zahrodka pod škleńcu być …

Rěčny kućik dr. Anje Pohončoweje z wusyłanja 11.03.2009Kmótrow, kmótow abo kmótřow?

Dokoławokoło křćeńcy je tójšto słowow, kiž drje ertnje znajemy, ale pisomnje dwělujemy. Tule je přikład …

Rěčny kućik dr. Sonje Wölkoweje z wusyłanja 18.03.2009Sprócniwy a njesprócniwy

Štóž njeje přećelny, je njepřećelny. Štož njeje wěrne, je njewěrne. Štóž pak je sprócniwy, je zdobom njesprócniwy …

Rěčny kućik dr. Jany Šołćineje z wusyłanja 25.03.2009Pflegekind, Pflegefamilie

Njedawno čitach w nowinach, zo njeje hižo dosć swójbow w Němskej, kotrež sej přiwzaja dźěćo a je wěsty čas dohladuja. Kak pak rěka "Pflegefamilie" a "Pflegekind" serbsce?

Rěčny kućik dr. Sonje Wölkoweje z wusyłanja 01.04.2009Bjentušk a štryntušk

Hdy by něchtó twjerdźił, zo je "hantušk" serbske słowo za trěnjo, drje by to wjetšina jako germanizm wotpokazała. Mamy pak podobne słowa, kiž steja samo w słownikach …

Rěčny kućik dr. Jany Šołćineje z wusyłanja 08.04.2009slědny, chłóšći

Štóž rady chłóšći, je chłóšća huba. A žona, kiž rady šokolodu slědźi, je slědźerka? Wo tym dyrbjało so rěčeć …

Rěčny kućik dr. Sonje Wölkoweje z wusyłanja 15.04.2009Šwarny fenk pjenjez

Hdyž sej něchtó něšto wjac pjenjez nalutuje, mjenujemy to w němčinje husto "ein kleines Vermögen". Tola je "małe bohatstwo" prawy přełožk do serbšćiny?

Rěčny kućik dr. Jany Šołćineje z wusyłanja 22.04.2009Kuchinske zela (1)

Za dźensniše wusyłanje sym sej z wulkeho wobłuka korjeninow, korjeninowych rostlinow a kuchinskich zelow někotre serbske pomjenowanja wupytała.

Rěčny kućik dr. Jany Šołćineje z wusyłanja 29.04.2009Kuchinske zela (2) – Bärlauch

Zašły rěčny kućik skónčeše so ze slubjenjom, wotkryć serbske pomjenowanje za "Bärlauch". Tu wone je …

Rěčny kućik dr. Anje Pohončoweje z wusyłanja 06.05.2009(sich) stellen

Němski konstrukt "jemanden in den Schatten stellen" so husto posłownje přełoži, štož pak dyrbi so do prašenja stajić. Mamy drje lěpše móžnosće w serbšćinje …

Rěčny kućik dr. Sonje Wölkoweje z wusyłanja 13.05.2009… za zapłać Bóh

Hdyž čini něchtó něšto zadarmo, praji so němsce husto "für'n Appel und'n Ei". Serbja drje maja jabłukow a jeji dosć, tak zo angažujemy so radšo "za zapłać Bóh".

Rěčny kućik dr. Anje Pohončoweje z wusyłanja 20.05.2009přestać abo zastać?

Hdyž awto přestanje jěć, potom wone zastanje. Hdyž je přičina za to někajki defekt, potom so wodźer zawěsće mjerza. Bórze pak z tym – haj, što – přestanje abo zastanje?

Rěčny kućik dr. Sonje Wölkoweje z wusyłanja 27.05.2009Psyk abo pos

Hač stražuje na dworje psyk abo pos, je zdźěla wot regiony wotwisne. Kajki poćah pak maja słowje mjez sobu?

Rěčny kućik dr. Anje Pohončoweje z wusyłanja 03.06.2009Słowjanske słowa w němčinje

W rěčnych kućikach wobjednawamy husto słowa, kotrež je sej serbšćina z němčiny požčiła. Dźensa dźe mi wo nawopačny zjaw …

Rěčny kućik dr. Jany Šołćineje z wusyłanja 10.06.2009zły, dobry, złonjedobry

Kajki něchtó je, kiž je zły abo dobry, móže sej kóždy předstajić. Što pak je złonjedobry?

Rěčny kućik dr. Sonje Wölkoweje z wusyłanja 17.06.2009Wsy a wjeski

W swojim poradniku "Mjenje zmylkow" je Anton Nawka wozjewił pledoyer rozeznawanje mjez wjetšimi wsami a mjeńšimi wjeskami. Tajka je wězo tradicija spisowneje rěče - a praksa?

Rěčny kućik dr. Jany Šołćineje z wusyłanja 24.06.2009znamka, censura, Dehnungsjahr

Štóž ma w šuli špatne znamki, wostanje sedźo. Tak pak so to mjeztym wjac njepraji …

Rěčny kućik dr. Anje Pohončoweje z wusyłanja 01.07.2009kěrchow a pohrjebnišćo

Wobsteji rozdźěl mjez słowomaj pohrjebnišćo a kěrchow? To zhoniće tu …

Rěčny kućik dr. Anje Pohončoweje z wusyłanja 08.07.2009Stilles Wasser

W NDR-skim času móžachmy wolić mjez selters a wodu z honača. Dźensa pak móžemy samo wolić mjez wšelakimi družinami, němsce mit Kohlensäure abo ohne Kohlensäure. Kak pak prajimy to porjadnje serbsce?

Rěčny kućik dr. Anje Pohončoweje z wusyłanja 22.07.2009Miliony a miliardy

Kak ma prawje rěkać? Stat spěchuje koncern z pjeć milionami eurami abo z pjeć milionami eurow? Wotmołwu zhoniće w tutym krótkim ekskursu do swěta numeralow …

Rěčny kućik dr. Sonje Wölkoweje z wusyłanja 05.08.2009Datum a dźeń w prawym padźe

Na 25. a 26. decembru su kemše kaž na njedźelach. To drje wobsahowje trjechi, gramatisce pak njeje to korektnje. Kotre pady w serbšćinje za datumy a dny wužiwamy, zhoniće tule …

Rěčny kućik dr. Anje Pohončoweje z wusyłanja 02.09.2009Verfahren

W hamtskej němčinje wustupuje husto słowo „Verfahren“: Amtsenthebungsverfahren, Asylverfahren, Berufungsverfahren, Defizitverfahren a tak dale. Móžu při přełožowanju do serbšćiny za to přeco samsny wuraz wužiwać?

Rěčny kućik dr. Jany Šołćineje z wusyłanja 09.09.2009studene - studlina

Njedawno čitachmy w rozprawje wo wuprawje serbskich sportowcow k čěskim přećelam, zo jim tam studené piwo słodźeše. Čěske słowo studene wězo w aktualnych serbskich słownikach zapisane njeje.

Rěčny kućik dr. Anje Pohončoweje z wusyłanja 16.09.2009awtowy šofer?

W powěsćach tam a sem słyšimy, zo je někajki „awtowy šofer“ njezbožo zawinował. Dźe mi wo wuraz „awtowy šofer“, štož ma być serbski wotpowědnik za němske „Autofahrer“.

Rěčny kućik dr. Jany Šołćineje z wusyłanja 23.09.2009dwejoch?

Dualowe formy su wosebitosć serbšćiny, jich wužiwanje pak wobradźa hustodosć ćeže. Tak słyšimy husto wuprajenja kaž: po dwejoch hodźinach sym to abo tamne činiła abo sym dwejoch přećelow zetkała.

Rěčny kućik dr. Anje Pohončoweje z wusyłanja 30.09.2009Dokładnosć při přełožowanju

Hdyž pytamy za serbskim wotpowědnikom za někajku němsku nowotwórbu, dyrbimy so druhdy z tym spokojeć, zo serbski wotpowědnik němsku předłohu jenož zdźěla špiheluje.

Rěčny kućik dr. Jany Šołćineje z wusyłanja 07.10.2009něšto njewšědne/njewšědneho – něšto nowe/noweho?

Njedawno so něchtó wopraša, hač je forma něšto njewšědne korektna, abo hač njeměło prawje rěkać: to je něšto njewšědneho. Wotmołwa rěka: woboje je prawe …

Rěčny kućik dr. Sonje Wölkoweje z wusyłanja 14.10.2009darmo – zadarmo – „za zapłać Bóh“

Sym tu w rěčnym kućiku wóndano rozprawjała wo pilnych pomocnikach, kotřiž dźěłaja „za zapłać Bóh“. Móžemy w tym padźe tež rjec, zo dźěłaja woni darmo – němsce unentgeltlich abo umsonst …

Rěčny kućik dr. Jany Šołćineje z wusyłanja 21.10.2009button – připinak

Njedawno słyšachmy wo wuspěšnym zjawnym zarjadowanju w Serbskim domje z wosebitym poskitkom za dźěći. Ekstra za nje běchu so, tak młoda žona w interwiewje powědaše, buttons respektiwnje buttonsy přihotowali …

Rěčny kućik dr. Jany Šołćineje z wusyłanja 28.10.2009Freiherr (von und) zu …

Přez powołanje nowych ministrow w Swobodnym kraju Sakska je so wužiwanje zemjanskich titulow w serbšćinje wozrodźiło. Kak rěka na př. Sakska ministerka za wědomosć a wuměłstwo „Sabine Freifrau von Schorlemer“ serbsce?

Rěčny kućik dr. Sonje Wölkoweje z wusyłanja 04.11.2009podarmo

Podarmo a darmo – kajki je rozdźěl mjez tutymaj słowomaj? To zhoniće w tutym rěčnym kućiku …

Rěčny kućik dr. Sonje Wölkoweje z wusyłanja 11.11.2009krušwy 1 – „weich werden“

Zwotšćipane twjerde krušwy móžemy na chłódnym městnje składować. Nětko čakamy, zo budu mjechke a juškojte, wobchadnorěčnje drje by so prajiło, zo wone „mjechke wordweja“.

Rěčny kućik dr. Jany Šołćineje z wusyłanja 18.11.2009prof. a dr. – akademiske titule pola žonow

Najmłódša profesorka Sakskeje je prof. Rachel Rosenstock, kiž wuwučuje na Zapadosakskej wysokej šuli w Zwickauwje. Kak pak wužiwamy tute titule korektnje w serbšćinje?

Rěčny kućik dr. Sonje Wölkoweje z wusyłanja 25.11.2009krušwy 2 – zhnidlički

Hdyž krušwy předołho ležo wostajimy abo na přećopłe městno stajimy, změjemy z nich zhnidlički abo hnidlički, w spěšnym rěčenju praji so tež hnidlčki abo zhnidlčki.

Rěčny kućik dr. Anje Pohončoweje z wusyłanja 02.12.2009Adwentne chłóšćenki

Dźensa přiwobroću so wšelakim adwentnym chłóšćenkam a jich pomjenowanjam, wšako nětko w adwentnym času wšudźe za wosebitymi korjeninami wonja.

Rěčny kućik dr. Anje Pohončoweje z wusyłanja 09.12.2009Nuknica a Pančicy

Z našimi wjesnymi mjenami mamy druhdy problem: kak je prawje skłonjujemy?

Rěčny kućik dr. Jany Šołćineje z wusyłanja 16.12.2009„verkaufsoffener Sonntag“

Njedźele w adwentnym času su cyle wosebite njedźele. Zapalimy dalšu swěčku adwentneho wěnca – a w mnohich městach su wuwzaćnje wobchody wotewrjene. Tola kak mjenujemy to serbsce?

Rěčny kućik dr. Sonje Wölkoweje z wusyłanja 23.12.2009ćěsto měšeć

W adwentnym času so wšudźe pilnje pječe: poprjancy a poprjančki a wězo tradicionelne hodowne pječwo: wosuški, abo kaž w narańšich kónčinach praja štricle. Ale što pjekar z ćěstom čini, prjedy hač je do pjecy sunje?

Rěčny kućik dr. Anje Pohončoweje z wusyłanja 30.12.2009Koćina, Huska a Smjerdźaca

Njedawno porěčach tu wo skłonjowanju wjesnych mjenow Nuknica a Pančicy. Dźensa zaběram so z dalšimi wjesnymi mjenami. Kak na přikład rěka prawje: Wón pochadźa ze Smjerdźacy abo ze Smjerdźaceje?

Rěčne kućiki z lěta 2008

Rěčny kućik dr. Jany Šołćineje z wusyłanja 09.01.2008posledni – zašły

Hdyž rěčimy wo zašłosći, wužiwamy husto wopačny konstrukt. Na "poslednje lěto" přizamknje so mjenujcy kónc swěta …

Rěčny kućik dr. Sonju Wölkoweje z wusyłanja 16.01.2008Prepozicije: z abo wot

Husto wužiwa so "z", hdźež ma so prawje poprawom "wot" wužiwać. Tutón zmylk pak nječini so hakle z – pardon – wot wčerawšeho …

Rěčny kućik dr. Anju Pohončowej z wusyłanja 23.01.2008Fischgräten = krety?

Hdyž jěš rybu, dyrbiš tróšku kedźbować, zo žanu "kretu" njespóžeraš. Njedawa pak za to prawe serbske słowo?

Rěčny kućik dr. Jany Šołćineje z wusyłanja 30.01.2008talenty – talenća

Hač su naši młodźi redaktorojo RADIJA SATKULA "młodźi talenća" abo "młode talenty", zhoniće w tutym rěčnym kućiku …

Rěčny kućik dr. Anje Pohončoweje z wusyłanja 06.02.2008Prepozicija "k"

Hdyž so sady posłownje z němčiny přełoža, wužiwa so prepozicija "k" husto wopak.

Rěčny kućik dr. Jany Šołćineje z wusyłanja 19.02.2008Dołhochwilne abo tola zajimawe?

Słowo "dołhochwilne" je dobry přikład, zo njehodźi so kóžde słowo posłownje z němčiny přełožić. Wšako mamy za "langweilig" dosć prawych serbskich wopisowanjow …

Rěčny kućik dr. Anje Pohončoweje z wusyłanja 05.03.2008Črjóda abo stadło wjelkow?

Serbske pomjenowanje za "Wolfsrudel" njeje jednotne: druhdy wužiwa so słowo "črjóda", druhdy zaso "stadło". Što je prawje, abo je woboje móžne?

Rěčny kućik dr. Sonje Wölkoweje z wusyłanja 12.03.2008Dwoje – dwójne – dwojake

Dwójna negacija a dwoje cholowy stej dwojakej wěccy. Prawje – dźe wo wotwodźenki ličbnika "dwaj" …

Rěčny kućik dr. Anje Pohončoweje z wusyłanja 19.03.2008Jutry

Jutry drje su jutry – ale nic wšudźe w Serbach rěkaja tež tak …

Rěčny kućik dr. Jany Šołćineje z wusyłanja 26.03.2008zaměnić – wuměnić

Štóž w kopańcy přehusto wrota zaměni, toho drje bórze wuměnja …

Rěčny kućik dr. Anje Pohončoweje z wusyłanja 02.04.2008Magersucht – magersüchtig

Za hłódtradanje dawatej dwě přičinje: pak nimaš chudoby dla dosć k jědźi, pak činiš to figury dla dobrowólnje …

Rěčny kućik dr. Jany Šołćineje z wusyłanja 09.04.2008Kuscheltier

Budyske chorobne awta maja małke bariki sobu, zo móhli je dźěćom k změrowanju dać. Kak pak rěka tajke płatowe zwěrjatko serbsce?

Rěčny kućik dr. Anje Pohončoweje z wusyłanja 16.04.2008Babyklappe

Při watikanskej chorowni Swj. Ducha mějachu ju hižo w 12. lětstotku. Přiwšěm pytaš ekwiwalent za němske słowo "Babyklappe" hač do dźensnišeho podarmo w słowniku …

Rěčny kućik dr. Sonje Wölkoweje z wusyłanja 23.04.2008Ličbniki: Třista a štyrista

Dźe zaso wo ličbniki, tutón raz wo tři a štyri. Tu je so mjenujcy we wobchadnej rěči germanizm zadobył …

Rěčny kućik dr. Jany Šołćineje z wusyłanja 30.04.2008Salbeitee, Fencheltee (družiny čaja)

Zo wari so piwo z kmjela, mnozy wědźa. Tuž mjenuja piwo druhdy tež "kmjelowu brěčku" abo "kmjelowy čaj". Kak pak rěkaja woprawdźite čaje z wšelakich zelow serbsce?

Rěčny kućik dr. Anje Pohončoweje z wusyłanja 07.05.2008Entsendegesetz

Pola słowow, hdźež němske pomjenowanje zwuraznja wotpowědny woznam w ekstremnje skrótšenej formje, dyrbimy w serbšćinje wuraz skerje wopisować.

Rěčny kućik dr. Sonje Wölkoweje z wusyłanja 14.05.2008Štóžkuli, hdźežkuli …

Někotryžkuli přełožuje chětro posłownje z němčiny: "Was auch immer …" na přikład njerěka pak serbsce "Kaž tež přeco …", ale prosće "štožkuli" …

Rěčny kućik dr. Jany Šołćineje z wusyłanja 21.05.2008skoržić

Z němčiny znajemy wobrot "über Kopfschmerzen klagen". Serbsce pak njeprajimy, zo "skoržimy přez hłowybolenje". Tu čitaće, kak so tute słowo prawje wužiwa …

Rěčny kućik dr. Jany Šołćineje z wusyłanja 28.05.2008wulkoličbnje?

Wulkomyslnje so druhdy nowe słowa spasla, kiž drje su wobsahowje logiske, rěčne pak prosće njetrjebawše. Jedne tajke je słowo "wulkoličnje" …

Rěčny kućik dr. Jany Šołćineje z wusyłanja 11.06.2008Fürsprecher

Dawaja serbske słowa, kiž prosće nichtó njerozumi. Jedne tajke je "dobroprošer", štož dyrbi wotpowědować němskemu "Fürsprecher". Ale kak to zrozumliwje serbsce prajimy?

Rěčny kućik dr. Anje Pohončoweje z wusyłanja 18.06.2008Montessori-Schule, Vattenfall-Konzern: Kak serbsce?

Z němčiny znajemy efektiwnu gramatisku formu zestajeneho substantiwa. Tajku pak w serbšćinje nažel nimamy, tež hdyž so to druhdy spyta …

Rěčny kućik dr. Sonje Wölkoweje z wusyłanja 25.06.2008Lajbik

Su němske słowa, kiž su so jara derje so serbšćiny integrowali. Jedne tajke dźensa předstajimy …

Rěčny kućik dr. Anje Pohončoweje z wusyłanja 02.07.2008powabić

Što Serb čini, hdyž "Bewerbunki pisa"? Wězo: powabi so wo dźěłowe městno. Kajke dalše móžnosće mamy, to porjadnje serbsce prajić, čitaće tu …

Rěčny kućik dr. Jany Šołćineje z wusyłanja 16.07.2008Družiny čaja (2)

Tu namakaće dalše serbske pomjenowanja čajowych družin …

Rěčny kućik dr. Anje Pohončoweje z wusyłanja 23.07.2008swój – jeho/jeje

Nan, mać a syn maja kóždy awto. Kajke awto wostanje mazane, hdyž wurjedźi mać swoje a nan jeho awto? Prawje, nan dyrbi nětko hišće swoje awto wurjedźić …

Rěčny kućik Marka Grojlicha z wusyłanja 06.08.2008Wjesne mjeno Wichowy

Něhdy produkowaše so tam kisykał – wjesne mjeno bě na sudach we wjesnym Konsumje napisane. Serbske mjeno wsy pak je tróšku mjenje znate …

Rěčny kućik dr. Sonje Wölkoweje z wusyłanja 13.08.2008Po zokach chodźić

"… jedna běha po zokach a druha běha bosy." rěka w znatym Slepjanskim spěwje. Byrnjež "po zokach" wočiwidnje požčonka z němčiny była, so wšudźe wužiwa – z prawom.

Rěčny kućik dr. Sonje Wölkoweje z wusyłanja 27.08.2008To je wažne – mi abo za mnje?

Njedawno so mje něchtó prašeše, kak měło prawje rěkać: to je wažne za mnje abo to je mi wažne. Wotmołwa je...

Rěčny kućik dr. Jany Šołćineje z wusyłanja 03.09.2008Bürgerwehr

Jako njemějachu w městach hišće policiju, starachu so wobrónjeni wobydlerjo sami wo wěstotu. Ale kak rěka tuta "Bürgerwehr" serbsce?

Rěčny kućik dr. Sonje Wölkoweje z wusyłanja 10.09.2008Wostać abo wostajić?

Štóž njejědźe w dowolowym času preč, wostanje doma. Abo wostaji doma? Přewostajimy wotmołwu na to radšo našim rěčespytnikam. Abo rěka to tola přewostanjemy?

Rěčny kućik dr. Anje Pohončoweje z wusyłanja 17.09.2008přichodny – bliši

Kak husto słyšiš wo božej kazni "Lubuj swojeho přichodneho …". A "Nächstenliebe" rěka serbsce "lubosć přichodnemu"? Bohužel ćěri nas wliw němčiny tež tu do zmylkow …

Rěčny kućik dr. Jany Šołćineje z wusyłanja 01.10.2008Auflaufkind

Najnowše słowo w němskim Dudenje je "Auflaufkind". Wotpowědnje konstruktej "Schlüsselkind" je to potajkim dźěćo, kiž so prěnjorjadnje z přepječenkow (Auflauf) zežiwi. Abo?

Rěčny kućik dr. Sonje Wölkoweje z wusyłanja 08.10.2008Torhace wjelki

Stajnje zaso su wowcy wopory Łužiskich wjelkow. W serbskich medijach rozprawja so potom wo torhanych, zakusanych abo tež morjenych wowcach. Tola kotra je prawa forma?

Rěčny kućik dr. Jany Šołćineje z wusyłanja 15.10.2008Geburtsurkunde

Za słowo "Geburtsurkunde" namakamy w aktualnych słownikach dwě zapřijeći: "porodne wopismo" a "narodźenske wopismo". Kajke so lěpje hodźi?

Rěčny kućik dr. Anje Pohončoweje z wusyłanja 22.10.2008nadpadnyć a napadnyć

Hdyž něchtó někoho wosrjedź dnja nadpadnje, to bjezdwěla chětro napadnje. Abo pisa so to nawopak?

Rěčny kućik dr. Anje Pohončoweje z wusyłanja 29.10.2008Zajězd, wulět abo wuprawa?

Što je germanizm, kóždy wě. Mamy pak tež słowa, kiž smy z druhich słowjanskich rěčow, na př. z čěšćiny, importowali …

Rěčny kućik dr. Sonje Wölkoweje z wusyłanja 05.11.2008Dybu zdrěć

Su rěčne wobrazy, kiž prosće wjac njezrozumimy, dokelž je so naš žiwjenski wobswět změnił. Abo wěsće wy, što měnimy, hdyž chcemy někomu dybu zdrěć?

Rěčny kućik dr. Jany Šołćineje z wusyłanja 26.11.2008Prepozicija k

Je druhdy k bječenju, kak wobliwuje němčina našu rěč. Abo je to tež hižo zaso formalny přełožk němskeho "Es ist zum Heulen ..."?

Rěčny kućik dr. Jany Šołćineje z wusyłanja 03.11.2008Pječenje dźěći ...

Runje w dohodownym času pjeku so tu a tam poprjancy. Maš samo wosebite pječenske akcije za dźěći, kiž mjenuja so potom "Pječenje dźěći". Moment! Nječaka tam stara wjera?

Rěčny kućik dr. Sonje Wölkoweje z wusyłanja 10.12.2008dary – darić – wobradźeć

Tu zhoniće, kak stej słowo "dar" a wotpowědny werb "darić" nastałoj.

Rěčny kućik dr. Anje Pohončoweje z wusyłanja 17.12.2008Janšojski Bog

Hižo w adwentnym času pósćele rumpodich swojich kolegow dźěćom, zo bychu pohladali, hač su dušne. To pak je regionalnje jara rozdźělnje …

Rěčny kućik dr. Jany Šołćineje z wusyłanja 31.12.2008Abgeltungssteuer / Freistellungsauftrag

Wosebje čežki je přełožk fachowych zapřijećow, kiž znajemy drje z němskich medijow, kiž pak zamóžemy lědma do serbšćiny přenjesć.

Rěčne kućiki z lěta 2007

Přinošk dr. Jany Šołćineje z wusyłanja 03.01.2007Lockerung der Ladenöffnungszeiten

Hižo w dohodownym času běchu politikarjo rozsudźili, zo smědźa wobchody dlěje wotewrjene być. Wbohe předawarki – sej myslach, ale kupcy so wjeselachu.

Přinošk dr. Anje Pohončoweje z wusyłanja 10.01.2007Kochbuch-Backbuch

Štóž rady wari abo pječe, tón pohlada zawěsće tež hdys a hdys do knihi, zo by nowy recept wupruwował. Tajku knihu mjenujemy kuchinsku abo warjensku knihu.

Přinošk dr. Jany Šołćineje z wusyłanja 17.01.2007Festnetz

"Nowe serbske słownistwo nastawa w rěčnej praksy" – a tak přemyslowachmoj z lektorku hornjoserbskeho wječornika, kak pomjenować wonu syć, kotrejž so němsce "Festnetz" praji.

Přinošk dr. Sonje Wölkoweje z wusyłanja 24.01.2007Widły

Što je "Widła"? Słowo njesteji w słownikach a ja sym so z nim njedawno prěni raz zetkała w zwisku z nowej młodźinskej hudźbnej skupinu, kotraž je sej tajke mjeno wuzwoliła.

Přinošk dr. Jany Šołćineje z wusyłanja 31.01.2007Energiebündel

Kajkosće čłowjekow so hustodosć z pomocu leksiki wopisuja, kotraž so w přenjesenym zmysle wužiwa. Jedyn přikład za to je słowo "Energiebündel"...

Přinošk dr. Sonje Wölkoweje z wusyłanja 07.02.2007Nepper, Schlepper...

Z telewizije znajemy wusyłanje "Nepper, Schlepper, Bauernfänger". Kak bychmy to serbsce prajili? Mamy scyła tajke wurazy?

Přinošk Marka Grojlicha z wusyłanja 14.02.2007Wjesne mjena - Brězow

Mamy tójšto wsow a wjeskow, kiž rěkaja serbsce po brězach: małka Brěza pola Hodźija, Brězecy njedaloko Barta, Brězyna pola Hućiny…

Přinošk dr. Anje Pohončoweje z wusyłanja 28.02.2007Manteltarif

W nowinach husto čitamy, zo su so dźěłarnistwa a dźěłodawarjo dojednali na nowy "Manteltarif".

Přinošk dr. Jany Šołćineje z wusyłanja 14. měrca 2007Besetztzeichen

Hdyž spytamy někoho zazwonić, kotryž runje telefonuje - potom słyšimy...

Přinošk dr. Sonje Wölkoweje z wusyłanja 21. měrca 2007Zinke

Zuby, róžki, kónčki - kak prajimy na "Zinke" při widłach?

Přinošk Marka Grojlicha z wusyłanja 28. měrca 2007Dźenikecy

Dźenikecy su dźensa wosebje znate za jabłukowu brěčku, kotraž so tam tež hižo w NDRskim času dźěłaše.

Přinošk dr. Anje Pohončoweje z wusyłanja 04. apryla 2007Stolperstein

We wjele městach Němskeje dopominaja wosebite plesternaki na wopory nacionalsocializma.

Přinošk dr. Jany Šołćineje z wusyłanja 11. apryla 2007Seiteneinsteiger

Němski "Seiteneinsteiger" je něchtó, kiž so bjez předznajomosćow na nowe polo poda - w powołanju abo wukubłanju.

Přinošk dr. Sonje Wölkoweje z wusyłanja 18. apryla 2007Wokna zabili?

Hdyž posłownje z němčiny do serbšćiny přełožimy, nastanu druhdy dźiwne konstrukcije: Tak su njedawno něhdźe w Serbach "wokna zabili".

Přinošk dr. Sonje Wölkoweje z wusyłanja 25. apryla 2007Konje běža zaskak

Kołsy, kołsy, koniko - ale kak prajimy, hdyž chcemy spěšnišo jěchać?

Přinošk Marka Grojlicha z wusyłanja 02. meje 2007Wjesne mjeno Chortnica

Psy, swinjace korto abo samo "zły njedobry": Zwotkel drje ma Chortnica swoje mjeno?

Rěčny kućik dr. Anje Pohončoweje z wusyłanja 09. meje 2007Dwójna negacija

Je štó z Was hižo raz ničo jědł? Što drje měni zubny lěkar potom, hdyž praji: "Prošu dwě hodźinje ničo jěsć!".

Přinošk dr. Jany Šołćiny z wusyłanja 23. meje 2007Unterschriftsberechtigter / Erziehungsberechtigter

Němska hamtska rěč ma komplikowane słowotwórby. Njeje tuž lochko, za wěste zapřijeća serbski wotpowědnik namakać ...

Rěčny kućik dr. Sonje Wölkoweje z wusyłanja 30. meje 2007Gleitsichtbrille

Moderna optika poskića nawoči z conami za bliske, srjedźne a daloke widźenje. Němsce praja na to Gleitsichtbrille. A kak prajimy serbsce?

Rěčny kućik dr. Anje Pohončoweje z wusyłanja 6. junija 2007Hwězdnički

Kotre słowo wužiwamy w serbšćinje za "Sternenkinder"? Čitać móžachmy hižo wo "hwězdničkach", ale je to prawy přełožk?

Rěčny kućik dr. Jany Šołćineje z wusyłanja 13. junija 2007Spritzring/Eierschecke

Někotružkuli chłóšćenku sej pola pjekarja kupimy, bjez toho, zo znajemy serbske mjeno za to. Tuž wobhladajmy sej raz dwaj přikładaj bliže …

Rěčny kućik Marka Grojlicha z wusyłanja 20. junija 2007Wjesne mjeno Rakojdy

Zwotkel maja Rakojdy swoje mjeno? Ma to něšto z rakami činić? Ale čehodla rěkaja potom němsce Rackel?

Rěčny kućik dr. Anje Pohončoweje z wusyłanja 27. junija 2007Brückentag

Na dźeń mjez swjatym dnjom a kóncom tydźenja praji so němsce "Brückentag". Tajke dny sej tež Serbja waža - ale kak je mjenować?

Rěčny kućik dr. Sonje Wölkoweje z wusyłanja 4. julija 2007Selbstbehalt

Přeco wjac zawěsćernjow poskićeja tarify z tak mjenowanym "Selbstbehaltom". Kak pak móžemy to serbsce mjenować?

Rěčny kućik dr. Jany Šołćineje z wusyłanja 11. julija 2007Wotować abo tola wothłosować?

Spěšnje so mjezynarodny werb do wšědneje serbšćiny dóstanje. Za wjetšinu tajkich internationalizmow pak mamy zrozumliwy serbski ekwiwa… – wodajće – wotpowědnik.

Rěčny kućik dr. Hynca Rychtarja z wusyłanja 18. julija 2007Prawe wurjekowanje pismika Y

Kak wurjekuje so pismik Y w serbšćinje prawje? A što je ze słowami, kiž pisaja so němčinje z Ü? Praji so tam snano I?

Rěčny kućik dr. Anje Pohončoweje z wusyłanja 25. julija 2007Laus / Blattlaus

Pši su zwěrjatko, kiž pytaja sej wopicy mjezsobu w kožuchu. Husto pak mjenujemy tež insekty, kiž na łopjenach sedźa, pši. Tute pak maja swójske mjeno …

Rěčny kućik dr. Sonje Wölkoweje z wusyłanja 1. awgustaZ někim abo na někoho swarić?

Mnozy Serbja wopak swarja: město toho, zo bychu na někoho swarili, swarja z nim abo njej. Ale na koho da so potom tute zhromadne swary měrja?

Rěčny kućik Marka Grojlicha z wusyłanja 8. awgusta 2007Wjesne mjeno "Walowy"

Walowy – rjane mjeno za wjes, kotraž leži na južnym boku hory. Wottud maš rjany wid na Lubijsku horu, na Zhorjelske kónčiny a druhdy samo hač ke Krkonošam.

Rěčny kućik dr. Jany Šołćineje z wusyłanja 15. awgusta 2007Ossie - Wessie

Dokelž njeje "murja we hłowach" tež skoro 20 lět po přewróće hišće padnyła, wužiwatej so husto słowje "Ossie" a "Wessie". Kak pak rěka to serbsce?

Rěčny kućik dr. Anje Pohončoweje z wusyłanja 22. awg. 2007Klěšće

We wobchadnej rěči mjenujemy je husto "ceki", njewoblubowany insekt ma pak tež serbske mjeno. Zwotkel tute přindźe?

Rěčny kućik Marka Grojlicha z wusyłanja 29. awgusta 2007Wjesne mjeno Trjebin/Trjebjeńca

Byrnjež geografisce chětro wot so zdalenej byłoj, matej wjesce Trjebin a Trjebeńca samsny pochad mjena.

Rěčny kućik dr. Sonje Wölkoweje z wusyłanja 05.09.2007Škoda genitiwa

Škoda, zo su wěste padowe formy w serbšćinje trochu na cofanju. Nimale zhubili smy hižo genitiw negacije.

Rěčny kućik dr. Sonje Wölkoweje z wusyłanja 25.09.2007Što je "Roma-Rad" do kolesa?

W Budyskej chorowni, dokładnišo w porodnej klinice, maja tak mjenowany "Roma-Rad". Ale što je to do kolesa a kak móhli je serbsce mjenować?

Rěčny kućik dr. Anje Pohnočoweje z wusyłanja 10.10.2007póznać – spóznać

W serbšćinje su słowa, kiž maja wjacore woznamy. Nimo toho eksistuja wjacore słowa za jedyn jenički woznam. K tutym słowam słušetej werbaj póznać a spóznać …

Rěčny kućik dr. Sonje Wölkoweje z wusyłanja 17.10.2007Jasua/Jazowa

Při Bjerwałdskim jězorje ma so wozrodźić wjes Jasua – tak pisachu njedawno w nowinach. Mjeno je, kaž praja, serbske. Mjeno pak w žanym słowniku njesteji. Zwotkel je so wzało?

Rěčny kućik dr. Jany Šołćineje z wusyłanja 24.10.2007FSJ = swobodne socialne lěto?

Štóž dobrowólnje lěto na socialnym polu dźěła, ma wšo druhe hač swobodne. Čehodla so potom stajnje zaso wopačny přełožk wužiwa?

Rěčny kućik dr. Sonje Wölkoweje z wusyłanja 01.11.2007Nul dypkow – serbske ličbniki

Wužiwanje serbskich ličbnikow w sadźe njeje cyle jednore – wone žadaja sej pola ličeneho słowa wšelake padowe formy …

Rěčny kućik dr. Anje Pohončoweje z wusyłanja 07.11.2007Jězu Chrysće a Jězuso Chrystuso

Na rěčnym polu rozeznawaja so katolscy a ewangelscy Serbja přez rozdźělny wokatiw za Syna Božeho …

Rěčny kućik dr. Jany Šołćineje z wusyłanja 14.11.2007Schienbeinschützer

Hdyž dźe wo specielne zapřijeće, móžemy drje spytać, serbski wotpowědnik konstruować, zwjetša pak klinči to chětro kumštnje …

Rěčny kućik dr. Anje Pohončoweje z wusyłanja 21.11.2007unheimlich

Kak zwuraznimy hornjoserbsce začuće stracha, kiž mjenujemy němsce "unheimlich"? Tu někotre poskitki …

Jaty a njewotnajaty

Hdyž móžeš sej na přikład zahrodku wotnajeć a to tež činiš, je tuta potom wotnajata a nic wotnajena, kaž so husto praji a pisa …

Rěčny kućik dr. Jany Šołćineje z wusyłanja 05.12.2007dźělatko

Hdyž chceš při pisanju słowo na nowu linku dźělić, činiš to z "Trennstrichom". Abo dawa za to serbske słowo?

Rěčny kućik dr. Jany Šołćineje z wusyłanja 12.12.2007Billigpreis

Dawaja tunje abo drohe płaćizny? A što dokładnje maja potom słowne twórby "Billigpreis" a "potuńšene płaćizny" woznamjenić?

Rěčny kućik dr. Sonje Wölkoweje z wusyłanja 19.12.2007Weihnachtsbaumständer

Kóždy, kiž sej hodowny štom staji, jón wužiwa. Ale kak rěka "Weihnachtsbaumständer" serbsce?

Rěčne kućiki z lěta 2006

Rěčny kućik z wusyłanja 18.01.2006Dodatne wuhotowanje

Praji so, zo je to kajkosć mužow, zo swoje awta nastajnosći rjedźa a tež přeco po najmodernišej technice wuhotuja. Njewěm drje, hač tole trjechi – ale přiwobroću...

Rěčny kućik z wusyłanja 22.02.2006Lobejt - labet

Jurij Brězan je njedawno w interviewje w němskich nowinach prajił, zo je so chwilu čuł "malad". To je rědke słowo, a tuž je redaktor je tež hnydom wopaki...

Rěčny kućik z wusyłanja 15.03.2006Figlantny - figlant

Štó je figlantny? Zaso tajke we wšědnej domjacej serbšćinje dosć derje znate słowo, a naše słowniki wo nim mjelča. Křesćan Krawc pak pisa: "Tež hdyž chcemy, zo...

Rěčny kućik z wusyłanja 22.03.2006Kedźbyhódny - beachtenswert

"Ty sy nam hódny čłowjek, Jano". Tole čitamy w knize Bena Budarja. Je to rědki přikład, wšako so lědma praji, zo je něchtó hódny muž abo hódna žona. Hinak je...

Rěčny kućikFisprować - fispern

"Ze swojeje nutřkowneje kapsy sfisprowach fijałkowy kwěćel – a Hanine woči so swěćachu." Na tutu sadu w nowej zběrce Doroteje Šołćineje "Mjez namaj" skedźbni...

Rěčny kućikPod wuměnjenjemi - Unter Vorbehalt

W němskich hamtskich tekstach čitamy husto formulaciju "unter Vorbehalt". Za słowo "Vorbehalt" jewi so w dwuzwjazkowym słowniku serbski wotpowědnik "wobmyslenje"...

Rěčny kućikCowboy, Teenie, Single

Loni hižo sym Wam, lubi připosłucharjo, něšto wo formach plurala powědała, kotrež pomjenuja muske wosoby. Tehdy konstatowach, zo so w słownikach a gramatikach...

Rěčny kućik z wusyłanja 03.05.2006Rostlinske surowizny

W nowinach sym čitała, zo planuja w Koćinje nowu biopłunowu připrawu. Tam maja so lětnje 6.000 tonow juchi a 4.000 tonow znowa rosćacych surowiznow na milinu...

Rěčny kućik z wusyłanja 17.05.2006Vorleistung

Hdyž přełožujemy němski tekst do serbšćiny, storčimy přeco zaso na słowa, kiž njehodźa so bjezposrědnje do serbšćiny přenjesć. Tak je to z němskim "Vorleistung".

Rěčny kućik z wusyłanja 24.05.2006Pokutny pjenjez - Bußgeld, Verwarnungsgeld

Sće tež wy, lubi připosłucharjo, hižo přespěšnje z awtom jěli, abo sće wot přećelnych politesow cedlku dóstali, dokelž sće wopak parkowali? Cedlka rěka němsce "Knölchen".

Rěčny kućik z wusyłanja 07.06.2006Dobropis a woprawnjenka

Njedawno wopraša so mje znata, hač prajimy serbsce za němske "Gutschein" woprawnjenka. Takle to pječa w słowniku steji. Pohladach do dwuzwjazkoweho słownika a namakach słowo.

Rěčny kućik z wusyłanja 14.06.2006Zestajenki z "žiwjenski"

Njedawno so mje něchtó wopraša, kak bych sadu "Er ist ein lebenslustiger Mensch" do serbšćiny přełožiła. W słowniku jewi so "žiwjenja zradny".

Rěčny kućik z wusyłanja 28.06.2006Strowy a čiły

Hdyž so němsce z někim rozžohnujemy, tak husto prajimy "Halt die Ohren steif!" – předewšěm, hdyž chcemu jeho pozbudźić abo zo bychmy jemu strowotu přeli.

Rěčny kućik z wusyłanja 05.07.2006Lěćna drasta

Hižo husto sym Wam, lubi posłucharjo, něšto wo tworjenju moderneho słownistwa powědała, kotryž někotre tematiske wobłuki potrjechi. Jedyn tajki wobłuk je drasta.

Rěčny kućik z wusyłanja 09.08.2006Wuwěšk abo wizitka

Słowo, kotrež ma tež w serbšćinje troji woznam, je němska zestajenka "Aushängeschild". W dwuzwjazkowym słowniku jewi so skromny zapis "wuwis" resp. "wuwěšk".

Rěčny kućik z wusyłanja 30.8.2006Hłubik

Štóž rady solotej jě – a ta wšak ma runje sezonu – mi zawěsće přihłosuje: Wosebita chłóšćenka su młódne žołte nutřkowne łopješka soloteje abo solotwje.

Rěčny kućik z wusyłanja 04.10.2006Skrótšenki w serbšćinje

W našej rěči je ličba skrótšenkow přiběrała, a wona zawěsće dale přiběra. Su skrótšenki, kotrež so kaž słowo wurjekuja, na přikład DEKRA abo IKEA.

Rěčny kućik dr. Anje Pohončoweje z wusyłanja 18.10.2006Skažene mjaso a snobjed

Tołmačer steji druhdy před problemom, zo njenamaka za někajke němske słowo kmany serbski přełožk, kiž hodźi so do samsneje stilistiskeje runiny zarjadować.

Rěčny kućik dr. Jany Šołćineje z wusyłanja 25.10.2006Dener, kebab a plincaty chlěb

Sym Wam hižo wo kulinariskich nowostkach powědała, kotrež maja njelěpšinu, zo so rěčespytnicy z přewzaćom słownistwa bědźa, dokelž je to mjezynarodna leksika.

Přinošk dr. Anje Pohončoweje z wusyłanja 01.11.2006Durchhänger

Štó wot nas to njeznaje: Naraz čujemy so wučerpani, ćělnje abo dušinje, w šuli, w powołanju abo při sportowanju; motiwacija a pohon pobrachujetej.

Přinošk dr. Anje Pohončoweje z wusyłanja 15.11.2006Aufwind

K wuwiću rěče słuša fenomen, zo wužiwa so słowo za konkretny předmjet naraz tež w přenjesenym zmysle.

Přinošk dr. Sonje Wölkoweje z wusyłanja 06.12.2006Krać – třihać – rězać

Krać – třihać – rězać – tři słowa z podobnym woznamom w serbšćinje. Wšěm třom móže w němčinje wotpowědować wuraz „schneiden“.

Přinošk dr. Sonje Wölkoweje z wusyłanja 13.12.2006Wohryzk

Mikławš je tu hižo pobył a dźěćom słódkosće wobradźił, rumpodich drje hišće něšto přida – ja pak chcu so dźensa strowšej chłóšćence přiwobroćić, mjenujcy jabłukam.

Přinošk dr. Sonje Wölkoweje z wusyłanja 20.12.2006Bracle – poprjančki – keksy

Tež dźensa póńdźe w rěčnym kućiku zaso wo chłóšćenki – te wšak su w adwenće a w hodownym času jara woblubowane.

Rěčne kućiki z lěta 2005

Rěčny kućik z wusyłanja 18.01.2005Wot samo - sam wot so

Su wěcy, kiž so stawaja bjez toho, zo dyrbi so něchtó wo to starać. Němcy na to praja: das geht von selbst. A kak my Serbja? Njedawno sym čitała sadu "Ničo wot samo...

Rěčny kućik z wusyłanja 28.01.2005Bettwäsche - poćehnjenje

Hačrunjež sće runje hakle stanyli, chcu so dźensa w rěčnym kućiku hišće raz k łožam a w nich wužiwanym rekwizitam wróćić. Zo njebychu so naše łoža poněčim do smjerdźatych...

Rěčny kućik z wusyłanja 01.02.2005Cycha - Bettüberzug, Zieche

Za poćehnjenje poslešća a hłowaka bjerje serbska hospoza cychu a cyšku. A to stej zajimawej słowje. Wonej nimatej ničo činić z třěchu na domje. Cycha a cyška we łožu matej...

Rěčny kućik z wusyłanja 04.02.2005Linksruck - wobrot na lěwo

Dźensa přiwobroćimy so temje z wobłuka politiki. W zwisku z poslednimi wólbami do krajneho sejma dyrbjachmy w zwisku z wuslědkami konstatować zjaw, kotryž so w němskich...

Rěčny kućik z wusyłanja 16.02.2005Dno - bjez dna/Den Boden verlieren

W nowinach sym čitała, zo je w dźensnišim času "wjele ludźi bjez dna" – što drje je z tym měnjene? Z konteksta hodźeše so wučitać, zo dźe wo to, zo njewědźa so tući ludźo...

Rěčny kućik z wusyłanja 18.02.2005Dróhowy popłatk - Maut

Wot spočatka lěta sem dyrbja nakładne awta w našim kraju zapłaćić za wužiwanje wěstych dróhow tak mjenowanu "maut". Spěšnje je so tuta požčonka do serbskeje rěče přiwzała...

Rěčny kućik z wusyłanja 23.02.2005Na raka zemrěć

Njedawno słyšach rozprawu wo spisowaćelu, kiž bě hižo před něšto lětami "na rak zemrěł". Skorigowach při sebi hnydom: wón bě na raka zemrěł. W serbšćinje mamy pola...

Rěčny kućik z wusyłanja 02. měrca 2005Buschfunk - donoški

Při tworjenju nowych słowow orientujemy so w někotrych padach na němskich ekwiwalentach, hustodosć pak to móžno njeje. Rjany přikład za to je němske słowo "Buschfunk"...

Rěčny kućik z wusyłanja 11. měrca 2005Schnäppchen - hrabnjenčko

Lubi připosłucharjo, wěsće Wy, što je jedyn "dohrabk" abo jedne "hrabnjenčko"? Słowo na to pokaza, zo za něčim "hrabnješ", jara spěšnje samo, zo njeby něchtó druhi...

Rěčny kućik z wusyłanja 16.03.2005Košle - Trikots

"Nowe košle błyšća so na čole". Tule sadu sym takle jako titl powěsće čitała, prawje zrozumliwa mi wona njebě. K tomu bě tam foto volleyballoweho mustwa w nowych...

Rěčny kućik z wusyłanja 18.03.2005Essen auf Rädern - wobjed na kolesach

Njedawno je so mje něchtó prašał, hač mamy serbski wuraz za jendźelske "meals on wheels" – to rěka za ćopłu jědź, kotraž so do domu wozy staršim abo zbrašenym ludźom,...

Rěčny kućik z wusyłanja 30.03.2005Schnapsidee - kał, błudna myslička

Njedawno wopraša so mje něchtó za serbskim ekwiwalentom za němske słowo "Schnapsidee". Mój prěni namjet bě "spontana abo njepřemyslena ideja". Potom pak pytach w němskim...

Rěčny kućik z wusyłanja 06.04.2005Móšeń skubać – Viel Geld ausgeben

Dźensniši dźeń ludźo při nakupowanju jara za tunimi składnosćemi pytaja. Hrabnjenčka jich wabja, tunjosć, haj samo skuposć so wuchwaluje. Su pak twory a posłužby, kiž tež...

Rěčny kućik z wusyłanja 08.04.2005Hejkojta jehlička – Stecknadel

W Serbskich Nowinych čitach nawěšk wobchoda, w kotrymž wabješe so za kup "trodlow za rubiška" a kup "hejkojtych jehličkow". "Trodle" je serbske pomjenowanje za němske...

Rěčny kućik z wusyłanja 27.04.05walčkować - bündeln

Husto hižo słyšach namołwu – tak zaso na 12. hłownej zhromadźiznje Domowiny, zo měli Serbja skónčnje "walčkować wšitke swoje mocy". W słownikach stej słowje...

Rěčny kućik z wusyłanja 11.05.2005Padowy manager

Wěsće Wy, lubi připosłucharjo, što ma być "padowy manager"? Wothladajo wot toho, zo bychu starši Serbja při čitanju słowa "manager" zawěsće chwilku trjebali so...

Rěčny kućik z wusyłanja 18.05.2005Winojty - winowaty

Winojty – winowaty: dwě jara podobnej słowje, ale matej wonej tež samsny woznam? Tu dyrbju prajić: Haj a ně. Haj, dokelž móžetej wobě słowje telko rěkać kaž...

Rěčny kućik z wusyłanja 20.05.2005Dwójne - dwoje

Na sportowej stronje w nowinach steješe njedawno, zo je na foće widźeć "třělc dwójnych wrotow" za swoje mustwo. Prawdźepodobnje je był třělc dwójce wuspěšny, ale...

Rěčny kućik z wusyłanja 10.06.2005Chwatna próstwa - Eilantrag

Naš chwatny čas rodźi nowe fakty a wunamakanki – a z nimi płodźi mnóstwo nowych słowow. Wočiwidne je to při čitanju Serbskich Nowin. Druhdy wšak so nowotwórba...

Rěčny kućik z wusyłanja 15.06.2005Izolacija - Dämmung

Pola nas doma na terasy so twari, a to hižo dlěši čas. Tam bě woda z někajkimi dźěrkami nutř běžała a cyłu Wärmedämmunku přemokała. Nětko dyrbja so te...

Rěčny kućik z wusyłanja 01.07.2005Dowol

Bórze budźe čas dowola. Kaž w etymologiskim słowniku steji, zwisuje dowol ze słowjesom dowolić, potajkim sebi samomu abo někomu něšto dowolić. Tež němske słowo...

Rěčny kućik z wusyłanja 15.07.2005Pfandflasche

Njedawno dźeržach blešu w rukomaj, na kotrejž steješe: "Pfandflasche" – a kaž to z rěčespytnikami takle bywa, woni tež zwonka dźěłoweho časa stajnje wo serbskich...

Rěčny kućik z wusyłanja 20.07.2005Poćić so

Je lěćo a wonka je horco, horco kaž w pjecy. Čłowjek so poći kaž swinjo. Pohladajmy tola, hač nima serbšćina hišće wjace wurazow za to, hač tutón wobrot, kotryž...

Rěčny kućik z wusyłanja 05.08.2005All - inclusiv - dowol

Njedawno běch w pućowanskim běrowje, dokelž chcu w nazymskich prózdninach ze swójbu do dowola wotjěć. Wobhonich so za wšelakimi poskitkami, a přistajeny so mje wopraša...

Rěčny kućik z wusyłanja 12.08.2005Něšto rjane namakać

W němčinje zwuraznja so subjektiwne, potajkim wosobinske měnjenje wo něčim z konstrukciju z werbom finden – na př. etwas gut finden. We hornjoserbskej wobchadnej...

Rěčny kućik z wusyłanja 26.08.2005Kluka

Što je jedna kluka? Tak sym so njedawno w kruhu kolegow naprašowała. Słowo wopokaza so jako mało znate. Někotři znajachu je jako pomjenowanje za patu, potajkim...

Rěčny kućik z wusyłanja 07.09.2005Laufzeit

Namakach před dlěšim časom w našim póštowym kašćiku cedlu, z kotrejž chcyše někajki zastupnik wabić za lutowanski plan swojeho zawěsćenja. Běžny čas tutoho lutowanskeho...

Rěčny kućik z wusyłanja 09.09.2005Tütensuppe

Njedawno namakach internetowu stronu z titulom "frag.mutti.de". Wězo běch wćipna, što so za tym chowa. Dyrbjach so smjeć, dokelž běchu to lute pokiwy za nježenjeńcow...

Rěčny kućik z wusyłanja 14.09.2005Kredithai

W našej towaršnosći móžeš sej wšo kupić, maš-li dosć pjenjez na konće. A jeli nic, potom poskićuja banki wšelake kredity za konsumowe twory. Ale banka chce dokłady...

Rěčny kućik z wusyłanja 23.09.2005Torońca

W lěću sym wam, lubi słucharjo, tu w rěčnym kućiku skrótka předstajił wjesku Zrěšin – němsce Rieschen, tam pod horami južnowuchodnje Budyšina. A sprawnje prajene...

Rěčny kućik z wusyłanja 12.10.2005Popječenka - Auflauf

Rozhłosownik so mje njedawno wopraša, kak prajimy serbsce za wosebitu jědź, kotruž němsce z "Auflauf" pomjenujemy. Wězo sej hnydom hłójčku łamach a postupowach...

Rěčny kućik z wusyłanja 19.10.2005Lusk, Łusć a Lauske

Rěka wjes z němskim mjenom Lauske tam njedaloko Baćonja nětko serbsce Łusć, kaž to w słownikach steji – abo je to Łušć? Mi so zda, zo je to w modernej...

Rěčny kućik z wusyłanja 26.10.2005Płachta k naćahowanju

Hakle njedawno je moja kolegina Wam, lubi připosłucharjo, tójšto wo "łožowych šatach" powědała, wo poćehnjenjach a tež wo płachtach. Nětko pak je so tradicionelnej...

Rěčny kućik z wusyłanja 28.10.2005Něćin - Niethen

Jeli so mje něchtó w ryči dźensnišich Młodoserbow wopraša, hdźe wjeska Nyćin je, tak praju: to nywem – pardon – njewěm, znaju jenož Něćin njedaloko Bukec. Šikwana...

Rěčny kućik z wusyłanja 02.11.2005Zwjeno - Felge

W poslednich lětach je so technika tež hladajo na kolesa spěšnje dale wuwiła. Multifunkcionalne wodźidło, klukowa abo kurblowa technologija kaž tež swěca...

Rěčny kućik z wusyłanja 09.11.2005Powětr přepušćace - Atmungsaktiv

Sport je rjana zaběra, kiž dźerži ćěło strowe a sylne. Ja tež rady sportuju. Pućuju, kolesuju, regularnje běham, nowoserbsce "jogguju". Při tym so wězo poćiš...

Rěčny kućik z wusyłanja 11.11.2005Nimale a skoro

Njedawno so mje něchtó wopraša, kak sada prawje rěka: "Bjez šefa nimale ničo njeńdźe" abo: "Bjez šefa skoro ničo njeńdźe". Sym so tuž bliže ze słowčkomaj...

Rěčny kućik z wusyłanja 23.11.2005Wotkalkować - entkalken

W zwisku z nawěškom w Serbskich Nowinach so mje njedawno přełožowarka teksta wopraša, kak móhli serbsce pomjenować němske słowo "entkalken". "Kalk resp. wapno"...

Rěčny kućik z wusyłanja 28.12.2005Hra z njewěstym wukócom - Zitterpartie

Husto hižo sym so w rěčnym kućiku za to wuprajiła, zo njeměli so při pytanju za serbskimi wotpowědnikami stajnje na němčinje orientować. W zwisku z tekstom z...

Rěčne kućiki z lěta 2004